EU bereikt akkoord over kader voor regulering van nieuwe genoomtechnologieën in de landbouw

Op 4 december 2025 hebben de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement een voorlopige politieke overeenkomst gesloten. Deze deal legt de juridische basis vast voor de toepassing van Nieuwe Genoomtechnieken (NGT's) bij de veredeling van planten. Dit besluit markeert een significante koerswijziging in het agrarische beleid van de EU. Het doel is tweeledig: het verhogen van het concurrentievermogen van de Europese landbouw en het versterken van de voedselzekerheid, terwijl tegelijkertijd de duurzaamheidsdoelstellingen nagestreefd worden.

Deze wetgevende stap is bedoeld om de agrarische biotechnologieregels te moderniseren. De huidige wetgeving dateert nog uit 2001, een tijdperk ver voor de opkomst van nauwkeurige hulpmiddelen zoals CRISPR-Cas9 voor genoomredactie bij planten. Het kernstuk van het bereikte compromis is de invoering van een tweeledig reguleringssysteem voor NGT-planten. Planten die onder Categorie 1 vallen, worden vrijgesteld van de bestaande regels voor genetisch gemodificeerde organismen (GGO's), mits zij voldoen aan specifieke criteria die in een uitsluitingslijst zijn vastgelegd. Deze categorie richt zich op modificaties die qua eindresultaat vergelijkbaar zijn met wat ook via traditionele veredelingsmethoden bereikt zou kunnen worden.

Voor planten in Categorie 2 geldt een strengere controle. Dit weerspiegelt een gedifferentieerde risicobeoordeling, noodzakelijk geacht voor complexere genetische veranderingen. Volgens de betrokken instituten maakt deze tweedeling het mogelijk voor telers om rassen te ontwikkelen die beter bestand zijn tegen de uitdagingen van het klimaat en die minder hulpbronnen vereisen. De instanties benadrukken dat deze actualisering van de wetgeving cruciaal is om de afhankelijkheid van de agrovoedingssector van de EU ten opzichte van externe bronnen te verminderen.

Het voorlopige akkoord van 4 december 2025 is een poging om een evenwicht te vinden. Enerzijds moeten innovaties die hogere opbrengsten en meer weerbaarheid beloven, worden gestimuleerd. Anderzijds moeten de zorgen van belanghebbenden over traceerbaarheid en mogelijke marktdominantie worden geadresseerd. Deskundigen en veredelaars hadden eerder gewaarschuwd dat de strenge regels uit 2001 de ontwikkeling van genoomredactietechnologie in Europa fataal konden worden. Door de introductie van de uitsluitingslijst en duidelijke criteria voor Categorie 1 worden deze belemmeringen voor bepaalde, als minder risicovol beschouwde producten weggenomen, wat de marktintroductie van nieuwe, beter aangepaste gewassen zou moeten versnellen.

Deze overeenkomst is een belangrijke stap richting een risicoproportionele regulering voor biotechnologie in de Europese landbouw. Het is bedoeld om Europese boeren te ondersteunen in het licht van toenemende klimaatsdruk en de ambitie tot grotere zelfvoorziening in de agrovoedingsketen. De effectieve implementatie van dit tweeledige systeem zal afhangen van de helderheid van de uitsluitingslijst en de controlemechanismen op de rechten van het veredelingsmateriaal. Dit laatste punt is essentieel om zowel innovatie als eerlijke concurrentie op de markt te waarborgen. Het is nu zaak om de neuzen dezelfde kant op te krijgen en de regelgeving snel in de praktijk te brengen.