Europese veiligheid: Conferentie van München bespreekt nucleaire afschrikking na afloop van START III

De Veiligheidsconferentie van München (MSC), die op 13 februari 2026 van start ging, is getransformeerd tot een cruciaal platform voor een urgente herziening van de Europese veiligheidsarchitectuur. Centraal in de debatten staat de mogelijke ontwikkeling van een autonoom Europees nucleair arsenaal. Deze verschuiving in de strategische focus is ingegeven door de aanhoudende onzekerheid over de veiligheidsgaranties van de Verenigde Staten en het officiële einde van het New START-verdrag (START III) op 5 februari 2026, waardoor een gevaarlijk juridisch vacuüm is ontstaan.

Europese hoofdsteden die van oudsher terughoudend waren tegenover kernbewapening, waaronder Berlijn, Stockholm en Warschau, nemen nu actief deel aan gesprekken over het dichten van de zogenaamde «afschrikkingskloof». Militaire topontmoetingen richten zich op het analyseren van complexe scenario's om de continentale veiligheid te waarborgen. Een directe aanleiding voor deze fundamentele verandering in het strategische denken was de tijdelijke opschorting van de inlichtingendeling tussen de VS en Oekraïne in maart 2025, wat bij Europese bondgenoten grote twijfels opriep over de betrouwbaarheid van Washington als partner.

De ongerustheid wordt verder aangewakkerd door het feit dat START III, het laatste verdrag dat de nucleaire arsenalen van Rusland en de VS reguleerde, zonder verlengingsmechanisme is verlopen. Gezien deze twee grootmachten samen ongeveer 90% van de wereldwijde kernvoorraad bezitten, laat het wegvallen van dit toezicht een enorme leemte achter. Hoewel het idee van een onafhankelijke Europese nucleaire afschrikking historisch gezien politiek onbespreekbaar was, wordt het nu beschouwd als een bittere noodzaak voor een continent dat zijn eigen verdediging moet veiligstellen in een tijd van strategische instabiliteit.

De Franse president Emmanuel Macron zal naar verwachting later deze maand een cruciale toespraak houden over nucleaire afschrikking in Europa, waarmee hij de leidende rol van Parijs in dit dossier onderstreept. Er wordt gesproken over modellen waarbij de Franse nucleaire paraplu wordt uitgebreid, mogelijk in nauwe samenwerking met het Verenigd Koninkrijk. Londen bevestigde reeds in een verklaring van juli 2025 dat het zijn onafhankelijke kernmachten zou coördineren met Frankrijk. Volgens ramingen van SIPRI uit januari 2025 beschikken het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk samen over meer dan 500 nucleaire kernkoppen.

Binnen de expertgemeenschap worden verschillende benaderingen voor een onmiddellijke reactie voorgesteld. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte benadrukt ondertussen het blijvende belang van het trans-Atlantische bondgenootschap, al erkent hij een «werkelijke verschuiving in het denken» richting een sterkere Europese defensie binnen het NAVO-kader. Analisten wijzen er echter op dat de opbouw van een volwaardige pan-Europese nucleaire capaciteit tot wel tien jaar in beslag kan nemen. Dit maakt onmiddellijke conventionele versterkingen en politieke stappen op de korte termijn van essentieel belang voor de Europese stabiliteit.

De Verenigde Staten, vertegenwoordigd door een omvangrijke delegatie onder leiding van minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, volgen de ontwikkelingen in München op de voet. De regering van president Donald Trump heeft eerder de intentie uitgesproken om na het aflopen van START III een «betere deal» te sluiten, waarbij mogelijk ook China wordt betrokken. Deze systemische koerswijziging in de Amerikaanse politiek dwingt Europa tot een proactieve houding. Zonder controle op de strategische arsenalen van Washington en Moskou dreigt een nieuwe wapenwedloop, waarbij Europa zijn positie krachtig moet formuleren om te voorkomen dat zijn belangen worden genegeerd in toekomstige akkoorden tussen de grootmachten.