Ontdekking van Xenoparity: Mier Kweekt Nakomelingen van Twee Gescheiden Soorten

Een fundamentele studie, die in de herfst van 2025 in het wetenschappelijke tijdschrift Nature werd gepubliceerd, blijft in februari 2026 een belangrijk onderwerp van academische discussie. Het onderzoek belicht een ongekend biologisch mechanisme bij de oogstmierensoort Messor ibericus, die voorkomt op het Iberisch Schiereiland en in het Middellandse Zeegebied.

De kolonies van Messor ibericus functioneren via een hybride systeem waarbij koninginnen paren met mannetjes van de nauw verwante soort, Messor structor, wat resulteert in steriele hybride werksters die essentieel zijn voor de dagelijkse operatie van de kolonie. Onderzoekers, geleid door bioloog Jonathan Romiguier van de Universiteit van Montpellier, hebben een nog opmerkelijker mechanisme vastgesteld: de Messor ibericus koningin kan het genetisch materiaal van Messor structor niet alleen gebruiken, maar dit ook via haar eigen eieren klonen. Wetenschappers hebben dit proces 'xenoparity' (vreemde geboorte) gedoopt, het eerste gedocumenteerde geval van dit type in het dierenrijk.

Dit mechanisme stelt de koningin in staat om mannetjes te produceren die pure genetische kopieën zijn van Messor structor, zonder directe paring met die soort. Het maakt gebruik van opgeslagen sperma van M. structor als genetische blauwdruk, wat cruciaal is voor het voortbestaan van M. ibericus kolonies ver van M. structor populaties. Dit fenomeen daagt het klassieke biologische principe uit dat een soort uitsluitend nakomelingen van zijn eigen lijn voortbrengt, en toont aan dat één enkele koningin individuen van twee verschillende soorten kan genereren, hoewel de soorten evolutionair meer dan vijf miljoen jaar geleden van elkaar zijn gesplitst.

De ontdekking volgde op de paradox dat M. ibericus kolonies gedijden in gebieden waar M. structor populaties afwezig waren. Analyse van mannetjes uit 26 kolonies identificeerde twee typen: harige M. ibericus mannetjes en kale M. structor mannetjes. Genetische sequenering bevestigde dat beide groepen mitochondriaal DNA van de M. ibericus koninginnen deelden, wat de hypothese van klonen ondersteunde. In laboratoriumexperimenten bleek dat bijna 10% van de eieren gelegd door geïsoleerde M. ibericus koninginnen, M. structor mannetjes bevatte. Dit proces behelst het verwijderen van het moederlijke genoom uit de eicelkern, waarbij de genetische blauwdruk van het M. structor sperma wordt gebruikt om een kloon van het M. structor mannetje te produceren.

Deze evolutionaire strategie, die wordt omschreven als verplichte interspecifieke klonen, leidt ertoe dat M. ibericus en M. structor als één evolutionaire eenheid van twee soorten worden beschouwd. De M. ibericus koningin kan vier typen nakomelingen produceren: eigen-soort mannetjes via parthenogenese, gekloonde M. structor mannetjes, hybride werkster dochters, en nakomelingen van haar eigen soort via paring met M. ibericus mannetjes. Deze aanpak garandeert de flexibiliteit en expansie van M. ibericus door het Middellandse Zeegebied. Experts, waaronder Jacobus Boomsma van de Universiteit van Kopenhagen, onderzoeken nog het precieze mechanisme voor het elimineren van het moederlijke genoom in het ei dat resulteert in de mannelijke kloon.