Juno verfijnt de afmetingen van Jupiter: een kleinere en plattere gasreus onthuld

De Juno-ruimtesonde van NASA heeft de wetenschappelijke gemeenschap voorzien van de meest nauwkeurige kwantitatieve gegevens over de omvang van Jupiter tot nu toe. Dit heeft geleid tot een ingrijpende herziening van de gevestigde opvattingen over deze gigantische gasplaneet. Uit een uitgebreide analyse, die begin februari 2026 in het prestigieuze tijdschrift Nature Astronomy werd gepubliceerd, blijkt dat de planeet iets kleiner en bij de polen sterker afgeplat is dan men bijna vijftig jaar lang had aangenomen. Deze nieuwe geometrische parameters zijn van fundamenteel belang voor de moderne planetologie en de verfijning van modellen die de interne structuur van Jupiter beschrijven.

Gedurende bijna vijf decennia vertrouwden wetenschappelijke modellen op slechts zes metingen van de planetaire afmetingen, die in de jaren zeventig werden verzameld door de historische sondes Pioneer-10, Voyager-1 en Voyager-2. Deze vroege missies waren echter niet in staat om de invloed van de krachtige zonale winden op Jupiter volledig in kaart te brengen, wat leidde tot aanzienlijke onnauwkeurigheden in de berekeningen. De Juno-sonde, die al sinds 2016 in een baan om Jupiter cirkelt, heeft een wetenschappelijke doorbraak geforceerd dankzij een uniek, langgerekt traject dat werd ingesteld na een strategische herconfiguratie van de missie in 2021. Door deze aangepaste baan konden onderzoekers met een ongekende precisie de vervormingen in radiosignalen analyseren terwijl deze door de atmosfeer van de planeet reisden, een methode die vergelijkbaar is met een medische CT-scan.

De belangrijkste resultaten van dit onderzoek, uitgevoerd door een internationaal team onder leiding van experts van het Weizmann Institute of Science, wijzen op een kleinere equatoriale diameter en een grotere mate van afplatting in vergelijking met alle eerdere schattingen. Op het referentieniveau van 1 bar bleek de equatoriale diameter van Jupiter ongeveer 8 kilometer kleiner te zijn dan voorheen werd berekend. De polaire straal bleek zelfs 12 tot 24 kilometer korter te zijn, wat duidt op een veel sterkere compressie bij de polen dan verwacht. Professor Yohai Kaspi van het Weizmann Institute merkte op dat deze nieuwe inzichten, verkregen uit de analyse van 26 afzonderlijke nieuwe metingen, de onzekerheid bij het vaststellen van de vorm van de planeet met een factor tien hebben gereduceerd.

De nauwkeurig vastgestelde parameters, die op 2 februari 2026 officieel werden gepresenteerd, bepalen de equatoriale straal van Jupiter op 71.488 km en de polaire straal op 66.842 km bij een druk van 1 bar. Door specifiek rekening te houden met de invloed van zonale winden, die variaties in de middelpuntvliedende krachten van ongeveer 10 km veroorzaken, is het gelukt om de zwaartekrachtmetingen en atmosferische data volledig met elkaar in overeenstemming te brengen. Als de meest massieve planeet in ons zonnestelsel speelt Jupiter een cruciale rol in de architectuur van de banen van andere hemellichamen. Deze verfijnde gegevens dienen nu als een onmisbaar ijkpunt voor het modelleren van verre exoplaneten, zoals de zogenaamde 'Hete Jupiters', en zorgen ervoor dat theoretische modellen van de interne opbouw van gasreuzen eindelijk naadloos aansluiten bij de feitelijke waarnemingen.