Tàu vũ trụ Juno xác định lại kích thước của Sao Mộc: Hành tinh khí khổng lồ nhỏ hơn và dẹt hơn so với tính toán trước đây

Tàu vũ trụ Juno của NASA vừa cung cấp cho cộng đồng khoa học những dữ liệu định lượng chính xác nhất về kích thước của Sao Mộc, dẫn đến việc phải xem xét lại những quan niệm đã tồn tại từ lâu về hành tinh khí khổng lồ này. Theo một phân tích chi tiết được công bố trên tạp chí Nature Astronomy vào đầu tháng 2 năm 2026, hành tinh này thực chất nhỏ hơn một chút và có độ dẹt ở hai cực lớn hơn so với những gì giới khoa học hằng tin tưởng trong suốt gần nửa thế kỷ qua. Những thông số hình học mới này không chỉ là những con số thống kê đơn thuần mà còn mang ý nghĩa nền tảng cho ngành hành tinh học và việc xây dựng các mô hình mô phỏng cấu trúc bên trong của Sao Mộc.

Trong suốt gần năm thập kỷ, các mô hình khoa học về Sao Mộc chủ yếu dựa trên sáu phép đo kích thước thu thập được từ những năm 1970 thông qua các tàu thăm dò Pioneer 10, Voyager 1 và Voyager 2. Tuy nhiên, những sứ mệnh sơ khai này đã không tính toán đầy đủ ảnh hưởng của các luồng gió đới (zonal winds) cực mạnh trên Sao Mộc, điều này đã tạo ra những sai số nhất định trong các phép tính toán học. Tàu Juno, hoạt động trên quỹ đạo Sao Mộc từ năm 2016, đã tạo nên một bước đột phá trong việc đo lường nhờ quỹ đạo hình elip kéo dài độc đáo, được thiết lập sau khi tái cấu trúc sứ mệnh vào năm 2021. Quỹ đạo cải tiến này cho phép các nhà khoa học theo dõi sự biến dạng của tín hiệu vô tuyến khi đi xuyên qua bầu khí quyển hành tinh với độ chính xác chưa từng có, một phương pháp tương tự như kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính trong y khoa.

Kết quả nghiên cứu then chốt từ nhóm chuyên gia quốc tế, dẫn đầu bởi các nhà khoa học từ Viện Khoa học Weizmann, đã chỉ ra đường kính xích đạo nhỏ hơn và độ dẹt lớn hơn so với các ước tính trước đó. Cụ thể, tại mức áp suất 1 bar, đường kính xích đạo của Sao Mộc thực tế nhỏ hơn khoảng 8 km so với dự đoán cũ. Trong khi đó, bán kính cực cũng thấp hơn từ 12 đến 24 km, minh chứng cho việc hành tinh bị nén lại mạnh mẽ hơn ở các vùng cực. Giáo sư Yohai Kaspi từ Viện Weizmann nhấn mạnh rằng những dữ liệu mới này, được tổng hợp từ việc phân tích 26 phép đo mới, đã giúp giảm mức độ không chắc chắn trong việc xác định hình dạng của hành tinh xuống gấp mười lần, mang lại một cái nhìn sắc nét hơn về thực thể thiên văn này.

Các thông số tinh chỉnh được công bố chính thức vào ngày 2 tháng 2 năm 2026 đã xác lập bán kính xích đạo của Sao Mộc là 71.488 km và bán kính cực là 66.842 km tại mức áp suất 1 bar. Việc tính đến tác động của các luồng gió đới — vốn gây ra sự biến thiên lực ly tâm khoảng 10 km — đã giúp đồng nhất các dữ liệu về trọng lực và khí quyển một cách hoàn hảo. Với tư cách là hành tinh nặng nhất trong Hệ Mặt Trời, Sao Mộc đóng vai trò then chốt trong việc định hình quỹ đạo của các thiên thể khác xung quanh. Những thông số chính xác này giờ đây trở thành tiêu chuẩn vàng để mô phỏng các hành tinh ngoại hệ kiểu "Sao Mộc nóng" và đảm bảo các mô hình cấu trúc nội bộ của hành tinh khớp chính xác hơn với các dữ liệu quan sát thực tế.

Sự điều chỉnh này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nỗ lực của nhân loại nhằm hiểu rõ hơn về những thực thể khổng lồ trong vũ trụ. Việc thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế thông qua các phép đo trực tiếp từ Juno không chỉ làm sáng tỏ quá trình hình thành của Sao Mộc mà còn mở ra những hướng đi mới trong việc nghiên cứu sự tiến hóa của các hệ hành tinh xa xôi. Những nỗ lực không ngừng nghỉ của NASA và các đối tác quốc tế tiếp tục chứng minh rằng, ngay cả với những hành tinh tưởng chừng đã quá quen thuộc, vũ trụ vẫn luôn ẩn chứa những bí mật bất ngờ chờ đợi được giải mã bằng công nghệ hiện đại và tư duy khoa học nhạy bén.