Anomale activiteit van interstellaire komeet 3I/ATLAS na perihelium: nieuwe inzichten van SPHEREx infraroodspectroscopie

De interstellaire bezoeker 3I/ATLAS, die momenteel een zeldzame transit door ons zonnestelsel maakt, vertoont hoogst ongebruikelijk gedrag. Hoewel de meeste kometen hun piekactiviteit bereiken nabij de zon, vertoonde dit object een plotselinge en krachtige toename in activiteit lang nadat het zijn dichtste punt bij de zon was gepasseerd. Dit fenomeen, dat in december 2025 werd waargenomen, stelt de gangbare wetenschappelijke modellen over de sublimatie van kometen die zich van de zon verwijderen op de proef. Dankzij de geavanceerde NASA SPHEREx-missie konden astronomen de uitgestoten materialen gedetailleerd analyseren, waarbij bleek dat de komeet oeroude, geconserveerde stoffen bevat die afkomstig zijn van een ander stersysteem.

Het perihelium van 3I/ATLAS, het punt waarop de afstand tot de zon het kleinst is, vond plaats op 29 oktober 2025. De piek in de uitstoot van gas en stof werd echter pas in december 2025 geregistreerd, wat duidt op een aanzienlijke thermische traagheid van het object. De infraroodmetingen van de SPHEREx-ruimteobservatie, gespecialiseerd in panoramisch onderzoek van de hemel in het nabij-infraroodspectrum, onthulden een enorme vrijgave van vluchtige verbindingen. De coma van de komeet – de ijle gaswolk die de kern omringt – bleek verzadigd met dampen van waterijs (H₂O), kooldioxide (CO₂), koolmonoxide (CO) en complexe organische moleculen zoals methanol, methaan en cyaniden.

De intensiteit waarmee het waterijs sublimeerde – naar schatting goed voor ongeveer een derde van de totale massa van de kern – zorgde voor een spectaculaire toename in de lichtkracht van de komeet. Hierdoor ontstond een karakteristieke peervormige stofstaart. Deze staart vormt zich wanneer zonnestraling stofdeeltjes wegduwt, waarbij onderzoekers de uitstoot van relatief grote korrels en steenachtige fragmenten opmerkten die te zwaar zijn om over grote afstanden te worden meegevoerd. Wetenschappers, onder leiding van Dr. Carey Lisse van het Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory, vermoeden dat 3I/ATLAS is omgeven door een dikke korst die gedurende miljarden jaren in de interstellaire ruimte is gemodificeerd door kosmische straling.

Door de geleidelijke opwarming van deze buitenste laag door zonne-energie kon de hitte uiteindelijk de dieper gelegen, onaangetaste ijslagen bereiken. Dit proces resulteerde in een explosieve uitstoot van antiek materiaal, waaronder koolstofhoudende verbindingen, roet en silicaatstof, die gedurende talloze geologische tijdperken niet aan externe invloeden waren blootgesteld. Deze chemische cocktail biedt een unieke blik op de bouwstenen van een planetair systeem dat fundamenteel verschilt van het onze, en fungeert als een soort tijdcapsule uit de verre ruimte.

3I/ATLAS is pas het derde bevestigde interstellaire object dat door astronomen is geïdentificeerd, na de eerdere ontdekkingen van 1I/ʻOumuamua en 2I/Borisov. Met een baanexcentriciteit van maar liefst 6,139 bezit 3I/ATLAS de meest extreme baan die tot nu toe is vastgelegd. Het object werd voor het eerst gespot op 1 juli 2025 door het ATLAS-telescoopsysteem. De gedetailleerde studie naar de chemische samenstelling in december 2025 werd in februari 2026 gepubliceerd in het tijdschrift Research Notes of the AAS. Het SPHEREx-team, met onder meer onderzoeker Phil Korngut van het California Institute of Technology, is van plan om de komeet in april 2026 opnieuw te monitoren terwijl deze ons zonnestelsel verlaat.

De ontdekking en de daaropvolgende analyse van 3I/ATLAS markeren een mijlpaal in de moderne astronomie. Het feit dat een object van buiten ons zonnestelsel zulke complexe organische verbindingen meebrengt, versterkt de theorie dat de ingrediënten voor leven wijdverspreid zijn in de kosmos. Terwijl de komeet zijn reis voortzet naar de donkere uithoeken van de ruimte, laten de verzamelde gegevens van december 2025 en de toekomstige waarnemingen in april 2026 een blijvende erfenis na in ons begrip van de interstellaire chemie in het Melkwegstelsel.