Yıldızlararası Ziyaretçi 3I/ATLAS'ın Gizemli Dönüşümü: SPHEREx Verileriyle Sıra Dışı Aktivite Analizi

Güneş Sistemi'nden transit geçiş yapan 3I/ATLAS adlı gizemli yıldızlararası nesne, bilim dünyasını şaşırtan alışılmadık bir davranış sergileyerek dikkatleri üzerine çekti. Normal şartlarda bir kuyruklu yıldızın Güneş'e en yakın noktadan geçip uzaklaşmaya başladığında aktivitesinin azalması beklenirken, 3I/ATLAS perihel noktasını geçtikten uzun bir süre sonra, Aralık 2025'te ani ve şiddetli bir hareketlilik artışı yaşadı. NASA'nın SPHEREx misyonu tarafından titizlikle kaydedilen bu fenomen, standart kuyruklu yıldız süblimasyon modellerini sarsarken, başka bir yıldız sisteminde oluşmuş kadim ve korunmuş materyallerin ilk kez bu kadar detaylı incelenmesine olanak tanıdı. Bu durum, gök cisminin iç yapısının daha önce karşılaşılan örneklerden çok daha karmaşık ve dirençli olduğunu kanıtlıyor.

Nesnenin Güneş'e en yakın olduğu tarih olan 29 Ekim 2025'ten yaklaşık iki ay sonra, yani Aralık 2025'te zirveye ulaşan bu gaz ve toz püskürmesi, nesnenin ciddi bir termal atalete sahip olduğuna işaret ediyor. Yakın kızılötesi dalga boyunda gökyüzü taraması yapan ve bu alanda uzmanlaşan SPHEREx uzay gözlemevi, 3I/ATLAS'ın komasında, yani çekirdeği çevreleyen seyrek gaz zarfında yoğun miktarda uçucu bileşik tespit etti. Yapılan spektral analizler sonucunda komada su buzu (H₂O), karbondioksit (CO₂), karbonmonoksit (CO) ve metanol, metan ile siyanür gibi karmaşık organik moleküllerin bulunduğu saptandı. Bu kimyasal çeşitlilik, nesnenin köken aldığı sistemin kimyasal zenginliğini yansıtıyor.

Çekirdek kütlesinin yaklaşık üçte birini oluşturduğu tahmin edilen su buzunun şiddetli bir şekilde buharlaşması, kuyruklu yıldızın parlaklığında devasa bir artışa ve armut biçimli karakteristik bir toz kuyruğunun oluşmasına yol açtı. Güneş radyasyonunun etkisiyle savrulan ince tozların yanı sıra, sistem dışına taşınamayacak kadar ağır ve masif olan büyük taneli kayaç parçacıklarının da yüzeyden fırlatıldığı gözlemlendi. Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'ndan Dr. Carey Lisse liderliğindeki araştırma ekibi, 3I/ATLAS'ın yıldızlararası uzayda geçirdiği milyarlarca yıl boyunca kozmik radyasyonla modifiye olmuş kalın ve sert bir dış kabuk geliştirdiğini ileri sürüyor. Bu kabuk, iç kısımdaki materyalleri uzun süre korumayı başarmış görünüyor.

Güneş enerjisinin bu yalıtkan dış kabuğu yavaş yavaş ısıtmasıyla birlikte, ısı nihayet yüzeyin derinliklerinde saklı kalan el değmemiş buz tabakalarına ulaştı. Bu termal temas, jeolojik devirler boyunca dış etkenlerden tamamen izole kalmış olan karbonlu bileşiklerin, isin ve silikat tozunun patlayıcı bir şekilde uzaya saçılmasına neden oldu. Ortaya çıkan bu egzotik kimyasal karışım, kendi sistemimizden tamamen farklı bir yıldız sisteminin temel yapı taşlarını temsil eden paha biçilemez bir örnek teşkil ediyor. Bilim insanları, bu 'zaman kapsülü' niteliğindeki materyalin, yıldızlararası ortamın kimyasal evrimi ve gezegen oluşum süreçleri hakkında kritik ipuçları barındırdığını vurguluyor.

1I/ʻOumuamua ve 2I/Borisov'dan sonra varlığı teyit edilen üçüncü yıldızlararası nesne olan 3I/ATLAS, 6,139 gibi rekor düzeyde yüksek bir yörünge dış merkezliği (eksantrisite) ile diğerlerinden ayrılıyor. İlk kez 1 Temmuz 2025'te ATLAS teleskop sistemi tarafından keşfedilen bu gök cismi hakkındaki detaylı kimyasal analizler, Şubat 2026'da Research Notes of the AAS dergisinde yayımlanarak bilim dünyasına sunuldu. Aralarında Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden (Caltech) araştırmacı Phil Korngut'un da bulunduğu SPHEREx ekibi, Nisan 2026'da nesne sistemimizden uzaklaşmaya devam ederken gözlemlerini sürdürmeyi planlıyor. Elde edilen bu veriler, Samanyolu Galaksisi genelindeki prebiyotik materyallerin yayılımını ve yaşamın yapı taşlarının evrenselliğini anlamak adına eşsiz bir bilimsel fırsat sunuyor.