Anomalna aktywność międzygwiezdnej komety 3I/ATLAS po peryhelium: dane spektroskopowe z misji SPHEREx

Międzygwiezdny obiekt 3I/ATLAS, który aktualnie przemierza nasz Układ Słoneczny, wykazał wyjątkowo nietypową aktywność, gwałtownie zwiększając swoją jasność i emisję gazów długo po przejściu przez peryhelium. To rzadkie zjawisko, zarejestrowane w grudniu 2025 roku, stanowi wyzwanie dla tradycyjnych modeli fizycznych opisujących sublimację komet oddalających się od Słońca. Dzięki obserwacjom przeprowadzonym w ramach misji NASA SPHEREx naukowcy mogli dokładnie zbadać skład wyrzucanej materii, która zawiera w sobie pierwotne, nienaruszone składniki pochodzące z otoczenia innej gwiazdy.

Punkt najbliższy Słońcu, czyli peryhelium, kometa osiągnęła 29 października 2025 roku, jednak najbardziej intensywna faza uwalniania gazów i pyłu nastąpiła dopiero w grudniu 2025 roku, co wskazuje na zjawisko bezwładności termicznej jądra. Dane zebrane w bliskiej podczerwieni przez kosmiczne obserwatorium SPHEREx, które zajmuje się panoramicznym mapowaniem nieba, ujawniły masowe uwalnianie substancji lotnych. Koma obiektu, czyli jego rozrzedzona otoczka, okazała się niezwykle bogata w cząsteczki lodu wodnego (H₂O), dwutlenku węgla (CO₂), tlenku węgla (CO) oraz różnorodne związki organiczne, w tym metanol, metan i cyjanki.

Intensywność parowania lodu wodnego, stanowiącego według szacunków około jednej trzeciej całkowitej masy jądra, spowodowała gwałtowny wzrost blasku komety oraz wykształcenie specyficznego, gruszkowatego ogona pyłowego. Ogon ten formuje się w wyniku oddziaływania promieniowania słonecznego na drobne cząsteczki, choć w tym przypadku zaobserwowano także wyrzut stosunkowo dużych ziaren i fragmentów skalnych, które ze względu na swoją masę nie są unoszone na duże odległości. Dr Carey Lisse z Laboratorium Fizyki Stosowanej Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, kierujący zespołem badawczym, sugeruje, że 3I/ATLAS posiada grubą warstwę zewnętrzną, która przez miliardy lat w przestrzeni międzygwiezdnej była modyfikowana przez promieniowanie kosmiczne.

Proces powolnego przenikania energii słonecznej przez tę zewnętrzną skorupę doprowadził w końcu do nagrzania głębiej położonych, dziewiczych pokładów lodu znajdujących się pod powierzchnią. Skutkowało to niemal wybuchowym uwolnieniem archaicznej materii, składającej się ze związków węgla, sadzy oraz pyłu krzemianowego, które pozostawały odizolowane od czynników zewnętrznych przez całe epoki geologiczne. Ten unikalny skład chemiczny dostarcza badaczom bezcennych informacji o podstawowych elementach budulcowych materii, które formowały się w systemie planetarnym zupełnie innym niż nasz własny.

3I/ATLAS to dopiero trzeci potwierdzony przybysz spoza naszego układu, po obiektach 1I/ʻOumuamua i 2I/Borisov, przy czym charakteryzuje się on rekordową ekscentrycznością orbity wynoszącą 6,139. Kometa została dostrzeżona po raz pierwszy 1 lipca 2025 roku przez system teleskopów ATLAS. Wyniki badań opisujące jej unikalny skład chemiczny z grudnia 2025 roku opublikowano w lutym 2026 roku na łamach Research Notes of the AAS. Zespół misji SPHEREx, w którego skład wchodzi również Phil Korngut z Kalifornijskiego Instytutu Technologii, zamierza kontynuować obserwacje w kwietniu 2026 roku, gdy obiekt zacznie opuszczać sąsiedztwo Słońca. Dane te dają unikalną szansę na analizę porównawczą występowania materiałów prebiotycznych w całej Drodze Mlecznej.