Các nhà khoa học công bố bản đồ địa hình dưới băng Nam Cực chi tiết nhất, phát hiện 30.000 ngọn đồi ẩn giấu

Một nhóm các nhà khoa học quốc tế vừa công bố trên tạp chí Science một bản đồ địa hình có độ chi tiết chưa từng thấy về bề mặt ẩn dưới lớp băng dày của Nam Cực. Nghiên cứu này dựa trên việc phân tích dữ liệu vệ tinh và áp dụng một phương pháp sáng tạo mang tên Phân tích Nhiễu loạn Dòng chảy Băng (IFPA), giúp hé lộ cấu trúc địa chất phức tạp của lục địa này. Lớp băng Nam Cực, nơi lưu trữ khoảng 70 phần trăm lượng nước ngọt của thế giới, có độ dày trung bình khoảng 2,1 km và đạt mức tối đa lên tới 4,8 km. Hình ảnh trực quan mới này đã lấp đầy những khoảng trống dữ liệu quan trọng vốn bị bỏ sót bởi các cuộc khảo sát hàng không và nghiên cứu mặt đất truyền thống, mang lại cái nhìn liên tục về lớp đá nền bên dưới.

Kết quả then chốt của công trình nghiên cứu là việc phát hiện hơn 30.000 ngọn đồi chưa từng được lập bản đồ trước đây, với mỗi ngọn đồi cao ít nhất 50 mét so với địa hình xung quanh; thậm chí một số báo cáo còn đưa ra con số cụ thể lên tới 71.997 cấu trúc như vậy. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận một thung lũng rộng lớn kéo dài gần 400 km nằm trong lưu vực dưới băng Maud. Những đặc điểm địa chất được ghi lại trên bản đồ này đã hình thành từ hơn 34 triệu năm trước, rất lâu trước khi toàn bộ lục địa bị bao phủ hoàn toàn bởi băng giá. Phương pháp IFPA phân tích các biến động trong địa hình bề mặt và tốc độ di chuyển của băng, cho phép các nhà khoa học suy luận ra hình dạng của địa hình dưới băng, vì những nhiễu loạn ở đáy và sự trượt của băng ảnh hưởng khác nhau đến bề mặt lớp băng.

Giáo sư Robert Bingham, chuyên gia về sông băng tại Đại học Edinburgh và là một trong những người dẫn đầu nghiên cứu, nhấn mạnh rằng việc có được bản đồ nền Nam Cực chính xác nhất là yếu tố sống còn đối với các mô hình tính toán số. Việc phát hiện ra địa hình gồ ghề, bao gồm các ngọn đồi dốc và dãy núi, đã củng cố giả thuyết rằng những điểm không bằng phẳng này làm chậm quá trình rút lui của băng bằng cách tăng lực ma sát. Tầm quan trọng của những khám phá này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh khí hậu hiện nay: vào năm 2025, mực nước biển toàn cầu đã chạm mức kỷ lục, khiến các mô hình khí hậu cải tiến và dự báo mực nước biển dâng trở nên thiết yếu hơn bao giờ hết. Đại dương thế giới năm 2025 cũng thiết lập kỷ lục mới về tích tụ nhiệt năng, bất chấp sự làm mát bề mặt tạm thời do quá trình chuyển đổi từ hiện tượng El Niño sang La Niña.

Bản đồ mới này, được coi là cái nhìn vào ranh giới cuối cùng chưa được khám phá của Trái đất, cung cấp dữ liệu tham chiếu cần thiết để hiểu rõ hành vi trong tương lai của dải băng. Các đặc điểm được phát hiện, chẳng hạn như các kênh dốc có thể liên quan đến hệ thống thoát nước miền núi và các thung lũng sâu giống như thung lũng băng hình chữ U, có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc về một Nam Cực cổ đại thời kỳ tiền băng hà. Các nhà nghiên cứu, bao gồm Helen Ockenden từ Đại học Grenoble-Alpes, nhấn mạnh rằng thông tin mới này cho phép chúng ta tiến gần hơn đến việc hiểu các quá trình dưới lớp băng với độ phân giải cao. Những kết quả thu được dự kiến sẽ nâng cao đáng kể độ chính xác của các dự báo liên quan đến sự tan băng và sự dâng cao của mực nước biển, vốn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành băng hà học và khí hậu học hiện đại.