Trung Quốc miễn thuế nhập khẩu cho 53 quốc gia châu Phi từ ngày 1 tháng 5 năm 2026

Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vừa chính thức công bố một bước đi chiến lược quan trọng khi quyết định áp dụng chế độ miễn thuế quan toàn diện đối với hàng hóa nhập khẩu từ 53 quốc gia châu Phi có thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Bắc Kinh. Thông báo mang tính lịch sử này được Chủ tịch Tập Cận Bình đưa ra vào ngày 14 tháng 2 năm 2026 tại thủ đô Addis Ababa của Ethiopia, ngay bên lề Hội nghị thượng đỉnh thường niên lần thứ 39 của Liên minh Châu Phi (AU). Theo lộ trình đã được phê duyệt, chính sách ưu đãi thương mại đặc biệt này sẽ bắt đầu có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 5 năm 2026, đánh dấu một kỷ nguyên mới trong hợp tác kinh tế Nam-Nam.

Biện pháp mới này được xem là sự mở rộng mạnh mẽ của hệ thống thuế quan ưu đãi hiện có, vốn đã cho phép 33 quốc gia kém phát triển nhất (LDC) tại châu Phi tiếp cận thị trường Trung Quốc với mức thuế 0% từ tháng 12 năm 2024. Mục tiêu cốt lõi của sáng kiến là tạo ra một cú hích mạnh mẽ cho kim ngạch xuất khẩu của châu lục này sang Trung Quốc, qua đó hiện thực hóa tầm nhìn về một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện bền vững giữa hai bên. Để hỗ trợ tối đa cho các doanh nghiệp châu Phi, Bắc Kinh cũng cam kết sẽ cải thiện hiệu quả vận hành của các "luồng xanh" nông sản và tối giản hóa các quy trình kiểm soát nhập khẩu phức tạp, giúp hàng hóa từ lục địa đen dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng hơn.

Trong bài phát biểu quan trọng của mình, nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng khẳng định sẽ đẩy nhanh các cuộc đàm phán nhằm tiến tới ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện giữa Trung Quốc và các nước châu Phi. Thỏa thuận này không chỉ đơn thuần là cắt giảm thuế mà còn hướng tới việc tạo điều kiện cho các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao của châu Phi thâm nhập sâu hơn vào thị trường nội địa Trung Quốc. Động thái này được giới quan sát quốc tế đánh giá là một chiến lược đối trọng hiệu quả trước làn sóng bảo hộ thương mại đang lan rộng trên toàn cầu, đặc biệt là các rào cản thuế quan cứng rắn từng được áp dụng bởi chính quyền tiền nhiệm tại Hoa Kỳ.

Các số liệu thống kê kinh tế mới nhất đã minh chứng cho sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc giữa hai nền kinh tế. Theo dữ liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, tổng kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và châu Phi trong năm 2025 đã đạt con số ấn tượng 348,05 tỷ USD, tăng trưởng 17,7% so với năm 2024. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra sự mất cân đối về cấu trúc thương mại: trong khi xuất khẩu từ Trung Quốc sang châu Phi năm 2025 tăng vọt 25,8% lên mức 225,03 tỷ USD, thì kim ngạch nhập khẩu hàng hóa từ châu Phi chỉ tăng trưởng khiêm tốn ở mức 5,4%, đạt 123,02 tỷ USD. Trước đó, vào năm 2024, tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt 295,56 tỷ USD, tăng 4,8% so với năm 2023.

Trong số 53 quốc gia được hưởng lợi từ chính sách miễn thuế mới này, Vương quốc Maroc được nhắc đến như một đối tác quan trọng trong khu vực Bắc Phi. Tuy nhiên, một điểm đáng lưu ý là Vương quốc Eswatini (trước đây gọi là Swaziland) đã hoàn toàn bị loại khỏi danh sách ưu đãi này. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc Eswatini vẫn duy trì sự công nhận ngoại giao đối với Đài Loan – một lập trường đi ngược lại chính sách "Một Trung Quốc" mà Bắc Kinh kiên trì theo đuổi. Điều này một lần nữa khẳng định rằng các đặc quyền kinh tế trong khuôn khổ ngoại giao của Trung Quốc luôn gắn liền với các nguyên tắc chính trị không thể tách rời và mang tính định hướng rõ rệt.

Nhìn nhận về tác động lâu dài, các tổ chức tài chính uy tín như Ngân hàng Xuất nhập khẩu Châu Phi (Afreximbank) nhấn mạnh rằng việc mở cửa thị trường chỉ là điều kiện cần. Để thực sự chuyển hóa các ưu đãi này thành tăng trưởng kinh tế thực chất, các quốc gia châu Phi cần tiến hành những cải cách cơ cấu mạnh mẽ, đặc biệt là nâng cấp hệ thống hạ tầng logistics còn lạc hậu và phát triển các chuỗi giá trị nội vùng hiệu quả. Sự thành công của sáng kiến này sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng của các nền kinh tế châu Phi trong việc đa dạng hóa danh mục xuất khẩu, chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang các mặt hàng chế biến sâu có giá trị kinh tế cao nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường tỷ dân.