Nga chính thức chặn hoàn toàn WhatsApp: Điện Kremlin siết chặt quản lý, thúc đẩy ứng dụng nội địa MAX

Vào thứ Năm, ngày 12 tháng 2 năm 2026, Liên bang Nga đã chính thức xác nhận việc chấm dứt hoàn toàn hoạt động của ứng dụng nhắn tin WhatsApp trên toàn lãnh thổ quốc gia. Theo thông báo từ giới chức trách, nguyên nhân chính dẫn đến quyết định cứng rắn này là do nền tảng này liên tục không tuân thủ các yêu cầu và quy định pháp luật hiện hành của Nga. Động thái này được giới quan sát đánh giá là một bước đi quan trọng trong chiến lược củng cố chủ quyền kỹ thuật số quốc gia, đồng thời tạo đà cho việc chuyển dịch người dùng sang ứng dụng nội địa MAX do tập đoàn công nghệ VK phát triển.

Các tên miền chính thức bao gồm whatsapp.com và web.whatsapp.com đã bị gỡ bỏ khỏi Hệ thống Tên miền Quốc gia (NSDI), khiến dịch vụ này trở nên không khả dụng đối với người dùng sử dụng địa chỉ IP tại Nga nếu không có các công cụ hỗ trợ vượt rào cản như VPN. Ông Dmitry Peskov, Thư ký báo chí của Điện Kremlin, tuyên bố rằng cơ hội để WhatsApp hoạt động trở lại chỉ mở ra khi tập đoàn Meta – đơn vị chủ quản của dịch vụ – thể hiện thiện chí đối thoại và bắt đầu điều chỉnh hoạt động theo các chuẩn mực pháp lý của Nga. Ông Peskov cũng nhấn mạnh rằng lập trường "không thỏa hiệp" hiện tại của Meta đang tự loại bỏ khả năng quay lại thị trường hợp pháp của nền tảng này.

Phía WhatsApp, thuộc sở hữu của Meta (tập đoàn bị Nga liệt vào danh sách tổ chức cực đoan từ năm 2022), đã mô tả hành động của cơ quan quản lý là một "bước lùi" đáng ngại đối với tự do thông tin. Công ty cảnh báo rằng việc cô lập công dân khỏi các kênh liên lạc được bảo mật sẽ gây ra những hệ lụy tiêu cực trực tiếp đối với an toàn cá nhân của họ. Trước khi lệnh cấm có hiệu lực, theo ước tính của Meta, số lượng người dùng WhatsApp tại Nga đã vượt quá con số 100 triệu người, cho thấy tầm ảnh hưởng sâu rộng của ứng dụng này trong đời sống xã hội và giao tiếp hàng ngày.

Bối cảnh của sự kiện này đã bắt đầu hình thành rõ nét từ tháng 8 năm 2025, thời điểm cơ quan giám sát truyền thông Roskomnadzor áp đặt các hạn chế đối với tính năng gọi thoại và gọi video trên cả WhatsApp lẫn Telegram do các nền tảng này từ chối chia sẻ dữ liệu người dùng. Đến cuối năm 2025, tình trạng chậm trễ trong việc gửi tin nhắn đa phương tiện đã được ghi nhận rộng rãi trên toàn quốc. Theo báo cáo chính thức, các biện pháp này ban đầu nhằm mục đích chống lại nạn lừa đảo qua điện thoại, và việc ngắt kết nối cuộc gọi đã giúp giảm khoảng 40% lượng cuộc gọi lừa đảo chỉ trong những tuần đầu tiên triển khai.

Trong nỗ lực thay thế các dịch vụ nước ngoài, chính phủ Nga đang ưu tiên quảng bá siêu ứng dụng MAX, được phát triển bởi công ty con của VK là LLC "Communication Platform". Ra mắt vào tháng 3 năm 2025, MAX được định vị là một nền tảng đa năng, tích hợp từ nhắn tin, dịch vụ công qua hệ thống ESIA (Gosuslugi) cho đến định danh kỹ thuật số (Digital ID), một mô hình gợi nhớ đến ứng dụng WeChat của Trung Quốc. Kể từ tháng 9 năm 2025, MAX đã trở thành ứng dụng bắt buộc phải cài đặt sẵn trên tất cả các điện thoại thông minh mới bán ra tại Nga. Tính đến tháng 8 năm 2025, MAX đã thu hút khoảng 32,2 triệu người dùng hoạt động hàng tháng, trong khi WhatsApp vẫn dẫn đầu thị trường với hơn 97 triệu người dùng vào thời điểm đó.

Tuy nhiên, các nhà phân tích độc lập đã bày tỏ lo ngại về kiến trúc bảo mật của MAX, chỉ ra rằng ứng dụng này thiếu tính năng mã hóa đầu cuối (end-to-end encryption) vốn là thế mạnh của WhatsApp. Điều này làm dấy lên nghi vấn về việc dữ liệu người dùng có thể bị giám sát bởi cơ quan chức năng. Pavel Durov, người sáng lập Telegram, cũng từng nhận định rằng các hành động của chính quyền nhằm mục đích cưỡng bách công dân chuyển sang các ứng dụng do nhà nước kiểm soát. Ngược lại, chính quyền Nga khẳng định MAX là một phần không thể thiếu để đạt được chủ quyền công nghệ toàn diện, một mục tiêu chiến lược mà Tổng thống Vladimir Putin đã tái khẳng định vào tháng 12 năm 2025.

Dự kiến từ ngày 1 tháng 3 năm 2026, các quy định quản lý mới sẽ chính thức có hiệu lực, mở rộng đáng kể quyền hạn của Roskomnadzor trong việc quản trị hạ tầng mạng quốc gia. Đây được xem là cơ sở pháp lý vững chắc cho những hành động tương tự trong tương lai nhằm kiểm soát không gian số. Việc chặn hoàn toàn WhatsApp vào ngày 12 tháng 2 năm 2026 được coi là điểm kết thúc logic của một chiến lược nhiều giai đoạn nhằm tập trung hóa và kiểm soát chặt chẽ các dòng chảy thông tin trong phân khúc internet tại Nga.