Sứ mệnh Proba-3 của ESA ghi nhận vận tốc gió mặt trời chậm cao bất thường

Những dữ liệu khoa học ban đầu từ sứ mệnh Proba-3 của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) đang đặt ra những nghi vấn đối với các mô hình hình thành gió mặt trời hiện nay. Kết luận chính của nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Astrophysical Journal Letters vào tháng 3 năm 2026 chỉ ra rằng, các luồng gió mặt trời chậm ở tầng khí quyển trong của Mặt Trời di chuyển với vận tốc vượt xa các dự đoán lý thuyết.

Được phóng vào tháng 12 năm 2024 bằng tên lửa PSLV-XL của ISRO, sứ mệnh Proba-3 sử dụng công nghệ bay theo đội hình chính xác tiên tiến để tạo ra hiện tượng nhật thực nhân tạo. Kỹ thuật này cho phép quan sát tầng khí quyển trong (vành nhật hoa) — một khu vực vốn thường bị che lấp bởi ánh sáng cực mạnh từ đĩa Mặt Trời. Các dữ liệu quan trọng từ ESA cho thấy gió mặt trời chậm, vốn được kỳ vọng chỉ di chuyển với vận tốc khoảng 100 km/s ở gần bề mặt Mặt Trời, thực tế đã được ghi nhận đạt tốc độ lên tới 480 km/s. Những vận tốc quan sát được này cao gấp ba đến bốn lần so với dự tính, tiệm cận với các chỉ số của gió mặt trời nhanh.

Ông Andrei Zhukov, nhà vật lý mặt trời tại Đài quan sát Hoàng gia Bỉ và là tác giả chính của nghiên cứu, xác nhận rằng những luồng plasma này di chuyển nhanh hơn đáng kể so với dự kiến. Ông Joe Zander, chuyên gia khoa học dự án Proba-3 tại ESA, nhận định rằng tập dữ liệu ban đầu đã cho thấy vận tốc và gia tốc của gió mặt trời ở gần Mặt Trời ở mức gây ngạc nhiên. Hệ thống thử nghiệm công nghệ Proba-3 bao gồm hai vệ tinh — Coronagraph (CSC) và Occulter (OSC) — bay cách nhau khoảng 150 mét với độ chính xác tính bằng milimét. Kể từ tháng 7 năm 2025, thiết bị này đã mô phỏng được 57 lần nhật thực nhân tạo, thu thập hơn 250 giờ video độ phân giải cao, tương đương với khoảng 5.000 chiến dịch quan sát nhật thực từ mặt đất.

Sự sai lệch được phát hiện giữa vận tốc gió đo được và dự kiến đã đặt ra thách thức cho các lý thuyết hiện nay về cơ chế đốt nóng vành nhật hoa, vốn dường như diễn ra với mức năng lượng mạnh mẽ hơn so với giả định trước đây. Vận tốc của gió mặt trời có mối liên hệ mật thiết với vấn đề đốt nóng vành nhật hoa, nơi nhiệt độ có thể lên tới hàng triệu độ C. Việc gió mặt trời chậm có tốc độ nhanh hơn dự kiến sẽ làm phức tạp thêm quá trình dự báo thời tiết không gian, vốn có khả năng ảnh hưởng đến hệ thống lưới điện và thông tin liên lạc vệ tinh trên Trái Đất. Hoạt động trong giai đoạn hoạt động mạnh của Chu kỳ Mặt Trời 25, sứ mệnh Proba-3 đang lấp đầy khoảng trống quan trọng trong việc quan sát vành nhật hoa trong, bổ trợ cho dữ liệu từ các thiết bị như Tàu thăm dò Mặt Trời Parker của NASA và Solar Orbiter của ESA.