Hiệu quả của hàng rào ong trong việc ngăn chặn voi tại Kenya đã được khẳng định

Các hệ thống hàng rào sáng tạo sử dụng tổ ong sống đang tiếp tục chứng minh được hiệu quả vượt trội như một giải pháp thân thiện với môi trường nhằm giảm thiểu xung đột giữa người và voi tại Kenya, một thực tế đã được ghi nhận rõ nét vào năm 2026. Phương pháp này lần đầu tiên được thử nghiệm thành công gần Công viên Quốc gia Tsavo East, một trong những khu bảo tồn lâu đời và lớn nhất quốc gia này. Cơ sở khoa học của giải pháp dựa trên bản năng tự nhiên của loài voi châu Phi là luôn né tránh những mối đe dọa từ loài ong.

Một nghiên cứu toàn diện kéo dài chín năm, kết thúc vào cuối năm 2024, đã cung cấp những số liệu thống kê đầy thuyết phục về khả năng bảo vệ mùa màng ở mức độ cao. Trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2020, các cấu trúc này đã ngăn chặn trung bình 86,3% nỗ lực xâm nhập của voi vào các mùa trồng trọt cao điểm. Qua chín năm quan sát, có gần 4.000 cá thể voi đã tiếp cận các cánh đồng được bảo vệ, nhưng chỉ khoảng 25,18% (tương đương 1.007 con) có thể vượt qua hàng rào, trong khi 66,24% trường hợp voi vẫn ở bên ngoài trang trại hoặc chỉ xâm nhập vào các khu vực đối chứng. Cơ chế hoạt động của hàng rào dựa trên sự nhạy cảm của voi đối với tiếng vo ve của ong, vốn gây ra nỗi sợ hãi về những vết chích đau đớn ở các vị trí dễ tổn thương như mắt và vòi.

Ngược dòng thời gian vào năm 2009, nhà động vật học Lucy King từ Đại học Oxford đã khởi xướng chương trình thí điểm mang tên "Voi và Ong", đề xuất lắp đặt các tổ ong cách nhau 10 mét dọc theo chu vi cánh đồng. Phương pháp này không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ nông sản mà còn thúc đẩy quá trình thụ phấn tự nhiên, đồng thời tạo ra nguồn thu nhập bổ sung cho cộng đồng địa phương thông qua việc bán sản phẩm "mật ong thân thiện với voi". Trong suốt chín năm nghiên cứu, 338 tổ ong đã sản xuất được khoảng 1.000,1 kg mật ong thô, mang lại cho nông dân khoản thu nhập xấp xỉ 2.250 USD.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng đưa ra cảnh báo về sự tổn thương nghiêm trọng của phương pháp này trước những biến đổi khí hậu cực đoan. Cụ thể, những đợt hạn hán kéo dài đang trở nên phổ biến hơn ở châu Phi đã làm giảm đáng kể tỷ lệ ong định cư trong tổ. Ví dụ, trận hạn hán năm 2017 đã dẫn đến sự sụt giảm 75% tỷ lệ lấp đầy tổ ong và sản lượng mật trong ba năm tiếp theo, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cả lợi nhuận kinh tế lẫn hiệu quả của hệ thống ngăn chặn. Sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan đang đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực và sự phát triển kinh tế bền vững.

Trong bối cảnh tại Kenya, nơi dân số đã tăng trưởng 59,4% từ năm 2000 đến năm 2020, áp lực lên môi trường sống tự nhiên của loài voi ngày càng lớn, những giải pháp bền vững và nhân đạo như hàng rào ong đóng vai trò chiến lược trong việc đảm bảo sự chung sống hòa bình. Sự gia tăng dân số nhanh chóng đòi hỏi những phương thức quản lý tài nguyên và bảo tồn sáng tạo hơn bao giờ hết để giảm thiểu các tác động tiêu cực lên hệ sinh thái.

Dự án do Lucy King khởi xướng hiện đã lan rộng ra ngoài biên giới Kenya, tiếp cận các quốc gia khác như Botswana, Mozambique, Tanzania, Uganda và Sri Lanka. Những nỗ lực này không chỉ bảo vệ động vật hoang dã mà còn củng cố sinh kế cho người nông dân trong khu vực, mở ra một chương mới cho sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên trên phạm vi toàn cầu.