Bijenhekken Bewijzen hun Waarde als Duurzame Barrière tegen Olifanten in Kenia

Innovatieve omheiningssystemen die gebruikmaken van levende bijenkorven blijven hun effectiviteit bewijzen als een ecologisch verantwoorde methode om mens-olifantconflicten in Kenia te beheersen. In 2026 werd de waarde van deze aanpak opnieuw bevestigd nabij het Nationaal Park Tsavo East, een van de oudste en meest uitgestrekte natuurreservaten van het land. Het systeem is geworteld in het natuurlijke instinct van de Afrikaanse olifant om de dreiging van bijensteken instinctief te vermijden.

Een omvangrijke negenjarige studie, die eind 2024 werd afgerond, heeft overtuigende statistische bewijzen geleverd voor de hoge mate van gewasbescherming die deze methode biedt. Tussen 2014 en 2020 slaagden deze constructies erin om gemiddeld 86,3% van de indringingspogingen door olifanten te verijdelen tijdens de kritieke landbouwseizoenen. Gedurende de gehele observatieperiode van negen jaar naderden bijna 4000 olifanten de beveiligde akkers, waarbij slechts 25,18% (1007 dieren) de barrière wist te doorbreken. In 66,24% van de gevallen bleven de olifanten buiten de boerderijen of weken ze uit naar onbeschermde controlepercelen. De effectiviteit rust op de extreme gevoeligheid van olifanten voor het gezoem van bijen, aangezien steken op kwetsbare plekken zoals de slurf en rond de ogen hevige pijn veroorzaken.

De oorsprong van dit initiatief ligt in 2009, toen zoöloog Lucy King van de Universiteit van Oxford het pilotprogramma 'Elephant and Bees' lanceerde. Het concept voorziet in het plaatsen van bijenkorven met een tussenruimte van 10 meter langs de randen van de landbouwgrond. Naast het beschermen van de oogst bevordert deze methode de lokale biodiversiteit door bestuiving en genereert het een extra inkomen voor de lokale bevolking via de verkoop van 'olifantvriendelijke honing'. Uit de onderzoeksdata blijkt dat 338 bijenkorven over een periode van negen jaar ongeveer 1000,1 kg ruwe honing hebben geproduceerd, wat de boeren een extra opbrengst van circa 2250 Amerikaanse dollar opleverde.

Ondanks de successen waarschuwen wetenschappers voor de kwetsbaarheid van het systeem door de gevolgen van klimaatverandering. Extreme droogtes, die steeds frequenter voorkomen in Afrika, hebben een directe negatieve impact op de bezettingsgraad van de korven. Zo leidde een zware droogte in 2017 tot een daling van 75% in zowel de bijenpopulatie in de korven als de honingproductie gedurende de drie daaropvolgende jaren. Dergelijke klimatologische schommelingen ondermijnen niet alleen de winstgevendheid voor de boeren, maar ook de betrouwbaarheid van de natuurlijke barrière, wat de voedselzekerheid en economische stabiliteit in gevaar brengt.

In een land als Kenia, waar de bevolking tussen 2000 en 2020 met maar liefst 59,4% is toegenomen, groeit de druk op de natuurlijke habitats van olifanten gestaag. Duurzame en ethisch verantwoorde oplossingen zoals bijenhekken zijn daarom van strategisch belang voor een vreedzame co-existentie tussen mens en dier. Het door King geïnitieerde project heeft inmiddels internationale navolging gekregen en wordt succesvol toegepast in landen als Botswana, Mozambique, Tanzania, Oeganda en Sri Lanka.