Nhóm nghiên cứu Trung-Anh công bố danh mục 207 núi lửa dưới lớp băng Nam Cực

Một nhóm nghiên cứu quốc tế do Trung Quốc dẫn đầu vừa hoàn tất việc xây dựng danh mục toàn diện đầu tiên về 207 ngọn núi lửa nằm ẩn mình bên dưới lớp băng dày của Nam Cực. Tài liệu khoa học này, được định danh là ANT-SGV-25, đã chính thức ra mắt vào ngày 1 tháng 2 năm 2026, đánh dấu thành quả hợp tác giữa các chuyên gia từ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Vương quốc Anh. Danh mục này được định vị là một nguồn tài nguyên nền tảng, phục vụ cho các nỗ lực nghiên cứu khoa học toàn cầu tập trung vào khu vực Nam Cực trong tương lai.

Viện Nghiên cứu Cực Trung Quốc (PRIC), có trụ sở tại Thượng Hải và trực thuộc Bộ Tài nguyên, đóng vai trò là cơ quan chủ chốt của phía Trung Quốc trong dự án này. Hiện tại, Viện đang quản lý sáu trạm nghiên cứu vùng cực, trong đó có năm trạm đặt tại Nam Cực, đồng thời vận hành các tàu phá băng nổi tiếng là Xuelong và Xuelong 2. Sự hợp tác giữa Trung Quốc và Anh trong lĩnh vực nghiên cứu vùng cực đã có những tiền lệ lịch sử lâu dài, bất chấp những giai đoạn thăng trầm trong quan hệ ngoại giao song phương.

Lớp băng bao phủ Nam Cực có độ dày trung bình khoảng 2.160 mét, với điểm dày nhất từng được ghi nhận lên tới 4.757 mét tại khu vực Wilkes Land. Các núi lửa dưới băng đóng vai trò then chốt trong việc điều tiết quá trình tan chảy ở đáy băng và quản lý hoạt động thủy văn, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định của dòng chảy băng. Trước đây, các nhà khoa học Anh đã từng ghi nhận tác động nhiệt địa nhiệt dưới lớp băng gây ra hiện tượng sụt lún trên một diện tích rộng lớn tương đương với quy mô của hai thành phố London cộng lại.

Tổng cộng 207 thực thể núi lửa được xác định phân bố không đồng đều, tập trung chủ yếu ở Hệ thống Rạn nứt Tây Nam Cực, nơi có mối liên hệ mật thiết với dòng nhiệt địa nhiệt tăng cao. Những cấu trúc địa chất này có thể đạt độ cao tới 4.181 mét và thể tích lên đến 2.800 km khối, cung cấp các thông số quan trọng để thấu hiểu đặc điểm khu vực. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, trong quá khứ xa xôi, Tây Nam Cực từng có khí hậu ôn hòa với nhiệt độ trung bình lên tới 10 °C và được bao phủ bởi những cánh rừng lá rộng rậm rạp.

Việc thấu hiểu động lực của các quá trình dưới băng là vô cùng cấp thiết, bởi các nhà khoa học đã phát hiện một hệ thống nước ngầm lưu thông quy mô lớn bên dưới lớp băng Tây Nam Cực. Hệ thống này hoạt động như một chất bôi trơn giữa lớp băng và đá nền, từ đó kiểm soát tốc độ di chuyển của toàn bộ dải băng. Sự rò rỉ nước ngọt tan chảy vào đại dương có khả năng làm xáo trộn các dòng hải lưu và tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, điều này càng khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu hoạt động núi lửa và thủy văn để đưa ra các dự báo chính xác về môi trường.

Trung Quốc bắt đầu hành trình thám hiểm Nam Cực từ năm 1984 và hiện đang tích cực tham gia vào các cuộc đối thoại khoa học quốc tế nhằm củng cố vị thế tại khu vực nắm giữ khoảng 89% trữ lượng nước ngọt toàn cầu. Việc xây dựng danh mục ANT-SGV-25 không chỉ là một thành tựu khoa học đơn thuần mà còn là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Bắc Kinh nhằm tăng cường sự hiện diện trong nghiên cứu vùng cực và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong việc bảo vệ và tìm hiểu hành tinh.