Çin ve İngiltere'den Dev İş Birliği: Antarktika'nın Buz Altındaki 207 Yanardağı Haritalandı

Çin liderliğindeki uluslararası bir araştırma heyeti, Antarktika’nın devasa buz örtüsünün altında gizlenen 207 subglasiyal (buz altı) yanardağı kapsayan ilk kapsamlı kataloğu başarıyla tamamladı. ANT-SGV-25 olarak kodlanan bu bilimsel döküman, 1 Şubat 2026 tarihinde Çin Halk Cumhuriyeti ve Birleşik Krallık'tan uzmanların oluşturduğu ortak bir bilim ekibi tarafından resmi olarak tanıtıldı. Söz konusu çalışma, Antarktika kıtasının gizemlerini çözmeyi amaçlayan küresel bilimsel faaliyetler için vazgeçilmez bir temel kaynak ve stratejik bir rehber olarak konumlandırılıyor.

Projenin Çin tarafındaki ana yürütücüsü, merkezi Şanghay’da bulunan ve doğrudan Doğal Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren Çin Kutup Araştırmaları Enstitüsü (PRIC) oldu. Enstitü, beşi Antarktika kıtasında yer alan toplam altı kutup istasyonunun operasyonel yönetimini üstlenirken, aynı zamanda kutup sularında görev yapan Xuelong ve Xuelong 2 adlı ileri teknoloji buz kıran gemilerini de bünyesinde barındırıyor. Çin ve Birleşik Krallık arasındaki kutup araştırmaları alanındaki bu ortaklık, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerde zaman zaman yaşanan gerilimlere rağmen, bilimsel iş birliğinin sürekliliğini kanıtlayan tarihi bir öneme sahip.

Antarktika buz tabakasının ortalama kalınlığı yaklaşık 2.160 metre olarak ölçülürken, Wilkes Toprakları bölgesinde bu kalınlığın 4.757 metreye kadar ulaştığı tespit edilmiştir. Buzun altında yer alan bu yanardağlar, bazal buz erimesini tetikleyerek ve hidrolojik döngüyü düzenleyerek buz akışının kararlılığı üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Geçmiş dönemlerde İngiliz bilim insanları, buzun altında meydana gelen jeotermal ısı etkilerinin, yaklaşık iki Londra şehri büyüklüğündeki bir alanın çökmesine yol açacak kadar güçlü olduğunu rapor etmişlerdi.

Katalogda yer alan 207 volkanik oluşum kıta geneline düzensiz bir şekilde yayılmış olsa da, ana yoğunluğun Batı Antarktika Rift Sistemi'nde toplandığı gözlemlenmiştir; bu durum bölgedeki yüksek jeotermal ısı akışıyla tam bir paralellik göstermektedir. Bu devasa yapıların yüksekliği 4.181 metreye, hacimleri ise 2.800 kilometreküpe kadar ulaşabilmekte ve bölgenin jeolojik evrimi hakkında paha biçilemez veriler sunmaktadır. Mevcut araştırmalar, milyonlarca yıl önce Batı Antarktika'nın ortalama 10 °C sıcaklığa sahip ılıman bir iklime ev sahipliği yaptığını ve geniş yapraklı gür ormanlarla kaplı olduğunu ortaya koymaktadır.

Buz altı süreçlerinin karmaşık dinamiklerini anlamak, Batı Antarktika buz tabakasının derinliklerinde keşfedilen devasa yeraltı suyu sirkülasyon sistemi nedeniyle hayati bir zorunluluktur. Bu su sistemi, buz kütlesi ile altındaki ana kaya arasında bir tür yağlayıcı tabaka oluşturarak buz tabakasının hareket hızını ve yönünü doğrudan kontrol etmektedir. Buzullardan sızan tatlı suyun okyanuslara karışması, küresel deniz akıntılarını bozma ve hassas deniz ekosistemlerini dönüştürme potansiyeline sahiptir; bu durum, volkanik faaliyetlerin ve hidrolojik yapının yakından izlenmesinin önemini bir kez daha vurgulamaktadır.

Antarktika serüvenine 1984 yılında başlayan Çin, dünya üzerindeki toplam tatlı su rezervlerinin yaklaşık %89'unu barındıran bu kritik bölgedeki bilimsel ve stratejik ağırlığını artırmayı hedeflemektedir. ANT-SGV-25 kataloğunun yayınlanması, Pekin yönetiminin kutup araştırmalarındaki bilimsel kapasitesini güçlendirme ve uluslararası arenada daha etkin bir rol üstlenme stratejisinin en somut adımlarından biri olarak görülmektedir. Bu çalışma, sadece bir veri seti değil, aynı zamanda gelecekteki iklim projeksiyonları için de kritik bir yapı taşı niteliğindedir.