Bò Veronika thể hiện khả năng sử dụng công cụ đa năng, thách thức quan niệm về trí tuệ của gia súc

Một nghiên cứu khoa học mới đây tại Áo với sự tham gia của một cô bò giống Thụy Sĩ tên là Veronika đang làm thay đổi hoàn toàn những quan niệm truyền thống về khả năng nhận thức của loài gia súc. Phát hiện này, được công bố vào ngày 19 tháng 1 năm 2026 trên tạp chí "Current Biology", đã bác bỏ niềm tin lâu đời cho rằng bò có trí thông minh hạn chế. Thay vào đó, nghiên cứu chỉ ra rằng chúng ta đã đánh giá thấp khả năng thao tác vật thể một cách có mục đích để giải quyết vấn đề của chúng. Việc sử dụng công cụ vốn từ lâu được coi là đặc điểm nhận dạng của các loài có trí tuệ cao như linh trưởng, họ quạ và một số loài côn trùng.

Nhóm nghiên cứu, dẫn đầu bởi nhà sinh vật học nhận thức Alice Auersperg từ Đại học Y thú y Vienna và đồng nghiệp Antonio Osuna-Mascaró, đã tập trung quan sát Veronika, một cô bò thuộc giống Brown Swiss (Bos taurus) khoảng 13 tuổi. Con vật này hiện đang được nuôi bởi nông dân Witgar Wigeles tại đô thị Nötsch im Gailtal, Áo, không phải để lấy sữa hay thịt mà như một thú cưng trong nhà. Ông Wigeles cho biết Veronika đã biết sử dụng những cành cây để gãi những chỗ khó tiếp cận trên cơ thể trong hơn mười năm qua, bắt đầu từ khi cô khoảng bốn tuổi.

Trong các cuộc thử nghiệm được tiến hành vào mùa hè năm ngoái, Veronika đã được cung cấp một chiếc bàn chải không đối xứng với lông cứng và cán dài. Qua bảy phiên thực nghiệm bao gồm 70 lần thử với các vị trí đặt vật dụng ngẫu nhiên, cô bò đã sử dụng thành công bàn chải để gãi những vùng bị ngứa tới 76 lần. Các nhà khoa học đặc biệt chú ý đến việc trình diễn khả năng sử dụng công cụ đa năng — tức là khả năng áp dụng các phần khác nhau của cùng một vật dụng cho những mục đích khác nhau. Hiện tượng này, được gọi là sử dụng công cụ đa mục đích, rất hiếm khi được ghi nhận trong tự nhiên và trước đây chỉ mới được xác nhận một cách thuyết phục ở tinh tinh và con người.

Veronika đã điều chỉnh cách sử dụng công cụ tùy thuộc vào vùng cơ thể: phần lông bàn chải được dùng để gãi những vùng da dày hơn ở lưng và hông, đòi hỏi những cử động rộng. Đối với những vùng nhạy cảm như bụng và bẹn, cô bò lại sử dụng cán gỗ, việc này đòi hỏi những thao tác chính xác hơn bằng miệng. Các nhà nghiên cứu gọi sự thích nghi theo ngữ cảnh này là "sử dụng công cụ tự thân" (egocentric tool use). Mặc dù được coi là hình thức đơn giản hơn, nó vẫn minh chứng cho mức độ nhận thức tiên tiến, có thể so sánh với trình độ của loài tinh tinh trong thế giới động vật. Đồng thời, con vật đã bù đắp cho những hạn chế về thể chất khi chỉ thao tác bằng miệng bằng cách dự đoán trước kết quả hành động của mình.

Nghiên cứu này được thực hiện bởi các chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Quan hệ Người và Động vật tại Vienna, với sự tài trợ một phần từ quỹ Messerli của Thụy Sĩ, đã đặt ra dấu hỏi lớn về những đánh giá trước đây đối với trí thông minh của gia súc. Tiến sĩ Auersperg chỉ ra rằng từ trước đến nay thường tồn tại một giả định mặc định về sự "ngu ngốc" của loài bò, một phần do vai trò thực dụng của chúng trong đời sống con người. Các nhà nghiên cứu cho rằng điều kiện sống đặc biệt của Veronika — tuổi thọ cao và sự tương tác hàng ngày với con người — có thể đã thúc đẩy sự phát triển của hành vi này. Các nhà khoa học cũng kêu gọi công chúng báo cáo bất kỳ trường hợp bò gãi bằng cành cây nào từng được quan sát thấy để hiểu rõ hơn về các điều kiện thúc đẩy hành vi đó, đồng thời nhấn mạnh việc cần phải đánh giá lại chức năng nhận thức của gia súc nuôi.