Koe Veronica daagt wetenschappelijke wereld uit met multifunctioneel gereedschapsgebruik

Een recent en baanbrekend wetenschappelijk onderzoek uit Oostenrijk werpt een geheel nieuw licht op de cognitieve vermogens van rundvee. De studie, die op 19 januari 2026 werd gepubliceerd in het gerenommeerde tijdschrift "Current Biology", draait om een Zwitserse koe genaamd Veronica. De bevindingen dagen de diepgewortelde en wijdverbreide overtuiging uit dat koeien over een zeer beperkte intelligentie beschikken. Lange tijd werd het doelgericht hanteren van objecten om specifieke taken te voltooien uitsluitend toegeschreven aan hoogintelligente diersoorten zoals primaten, kraaiachtigen en zelfs bepaalde insecten. Dit onderzoek toont echter aan dat er sprake is van een aanzienlijke onderschatting van het vermogen van koeien om objecten doelbewust te manipuleren.

Het onderzoeksteam stond onder de deskundige leiding van cognitief bioloog Alice Auersperg van de Veterinaire Universiteit van Wenen en haar collega Antonio Osuna-Mascaró. Hun aandacht was specifiek gericht op Veronica, een dertien jaar oude koe van het ras Brown Swiss (Bos taurus). Veronica bevindt zich in een unieke situatie; ze wordt door boer Witgar Wigeles in de gemeente Nötsch im Gailtal, gelegen in Oostenrijk, niet gehouden voor de productie van melk of vlees, maar puur als huisdier. De heer Wigeles rapporteerde dat Veronica al meer dan tien jaar takken gebruikt om zichzelf te krabben op plekken waar ze met haar eigen lichaam niet bij kan. Dit opmerkelijke gedrag begon naar verluidt al toen zij ongeveer vier jaar oud was.

Tijdens de experimenten die afgelopen zomer nauwgezet werden uitgevoerd, kreeg Veronica een asymmetrische borstel met harde haren en een opvallend lange steel aangeboden. Gedurende zeven verschillende sessies, die in totaal zeventig individuele tests omvatten waarbij het voorwerp telkens op een willekeurige plek werd neergelegd, slaagde de koe erin de borstel maar liefst 76 keer succesvol te gebruiken om jeukende plekken te verzachten. De wetenschappers waren getuige van een demonstratie van multifunctioneel gereedschapsgebruik. Dit is het vermogen om verschillende onderdelen van één enkel object in te zetten voor diverse specifieke doeleinden. Dit fenomeen, ook wel bekend als multifunctioneel gebruik, wordt in het wild zelden gedocumenteerd en is buiten de mens tot nu toe alleen bij chimpansees op overtuigende wijze vastgelegd.

De manier waarop Veronica het gereedschap hanteerde, paste ze op vernuftige wijze aan op basis van de te behandelen zone. Voor de dikkere huid op haar rug en flanken zette ze de kant met de stugge borstelharen in, wat brede en krachtige bewegingen vereiste. Voor de meer gevoelige delen van haar lichaam, zoals haar buik en het gebied rond de achterpoten, maakte de koe gebruik van de houten steel. Dit vereiste een veel nauwkeurigere en fijngevoelige manipulatie met haar bek. De onderzoekers bestempelen deze contextuele aanpassing als "egocentrisch gereedschapsgebruik". Hoewel dit theoretisch als een eenvoudigere vorm van intelligentie wordt beschouwd, getuigt het van een geavanceerd cognitief niveau dat vergelijkbaar is met dat van chimpansees. Veronica compenseert haar fysieke beperkingen — aangezien zij het gereedschap uitsluitend met haar bek kan sturen — door de resultaten van haar handelingen vooraf in te schatten.

De studie is uitgevoerd door experts van het Instituut voor Onderzoek naar Mens-Dier-Relaties in Wenen en werd gedeeltelijk gefinancierd door de Zwitserse Messerli-stichting. Dr. Auersperg wees erop dat er in de wetenschap en de maatschappij vaak een automatische aanname van "domheid" bij koeien bestaat, een beeld dat deels in stand wordt gehouden door hun louter utilitaire rol in de landbouw. De onderzoekers suggereren dat de specifieke levensomstandigheden van Veronica, waaronder haar hoge leeftijd en de intensieve dagelijkse interactie met mensen, cruciaal kunnen zijn geweest voor de ontwikkeling van dit gedrag. De wetenschappers roepen het publiek nu op om eventuele eerdere waarnemingen van doelgericht krabgedrag met takken bij rundvee te melden. Dit moet leiden tot een dieper begrip van de factoren die dergelijk gedrag stimuleren en vormt een dringende oproep tot een fundamentele herwaardering van de cognitieve functies van gedomesticeerd vee.