İnek Veronika'nın Çok Fonksiyonlu Alet Kullanımı: Sığırların Bilişsel Yeteneklerine Dair Ezber Bozan Keşif

Avusturya'da gerçekleştirilen ve Veronika adlı İsviçre kökenli bir ineğin başrolde olduğu yeni bir bilimsel çalışma, büyükbaş hayvanların zihinsel kapasitelerine dair yerleşik kanıları temelinden sarsıyor. 19 Ocak 2026 tarihinde «Current Biology» dergisinde yayımlanan bu çarpıcı bulgular, ineklerin sınırlı bir zekaya sahip olduğu yönündeki eski inanışlara meydan okurken, bu hayvanların belirli hedeflere ulaşmak için nesneleri manipüle etme becerilerinin ne kadar hafife alındığını gözler önüne seriyor. Geleneksel olarak alet kullanımı; primatlar, kargagiller ve bazı böcek türleri gibi yüksek zekalı canlılara özgü bir ayırt edici özellik olarak kabul ediliyordu.

Viyana Veterinerlik Üniversitesi'nden bilişsel biyolog Alice Auersperg ve meslektaşı Antonio Osuna-Mascaró liderliğindeki araştırma ekibi, yaklaşık 13 yaşındaki Brown Swiss (Bos taurus) cinsi Veronika'ya odaklandı. Avusturya'nın Nötsch im Gailtal bölgesinde yaşayan çiftçi Vitgar Wigeles'e ait olan Veronika, ticari üretim için değil, bir evcil hayvan olarak besleniyor. Bay Wigeles'in aktardığına göre Veronika, yaklaşık dört yaşından beri, yani on yılı aşkın bir süredir vücudunun ulaşılması zor bölgelerini kaşımak için dalları ve çubukları birer araç olarak kullanıyor.

Geçtiğimiz yaz aylarında yürütülen kontrollü deneyler sırasında Veronika'ya, uzun saplı ve sert kıllı asimetrik bir fırça sunuldu. Nesnenin rastgele yerleştirildiği 70 farklı denemeyi kapsayan yedi oturum boyunca, zeki inek kaşınan bölgelerine ulaşmak için fırçayı tam 76 kez başarıyla kullandı. Bilim insanları, bu süreçte «çok fonksiyonlu alet kullanımı» olarak adlandırılan, yani bir nesnenin farklı kısımlarını farklı amaçlar doğrultusunda kullanma yeteneğini gözlemledi. Doğada nadiren rastlanan ve insanlar dışında yalnızca şempanzelerde kesin olarak belgelenen bu fenomen, sığırların bilişsel dünyasına dair yeni bir kapı aralıyor.

Veronika, alet kullanımını vücut bölgesine göre ustalıkla uyarladı; sırt ve yanlardaki kalın deri tabakaları için fırçanın kıllı ucunu geniş hareketlerle uygularken, karın ve kasık gibi hassas bölgelerde fırçanın ahşap sapını tercih etti. Bu hassas bölgelerdeki işlemler, ağız yoluyla çok daha titiz bir manipülasyon gerektiriyordu. Araştırmacılar, bu bağlamsal adaptasyonu «benmerkezli alet kullanımı» olarak tanımladılar. Bu davranış biçimi, teknik olarak daha basit kabul edilse de, insan dışı hayvanlar arasında şempanzelerle kıyaslanabilecek ileri düzeyde bir bilişsel kapasiteye işaret ediyor. Hayvanın, aleti yalnızca ağzıyla kontrol etmenin getirdiği fiziksel kısıtlamaları, eylemlerinin sonuçlarını önceden tahmin ederek telafi etmesi dikkat çekici bir bulgu olarak kaydedildi.

Viyana'daki İnsan-Hayvan İlişkileri Araştırma Enstitüsü'nden bilim insanları tarafından yürütülen ve İsviçreli Messerli Vakfı tarafından kısmen finanse edilen bu çalışma, sığırların zekasına yönelik geçmişteki küçümseyici yaklaşımları sorgulatıyor. Dr. Auersperg, ineklerin genellikle «aptal» olarak varsayılmasının, kısmen onların endüstriyel ve faydacı rollerinden kaynaklandığını belirtti. Araştırmacılar, Veronika'nın uzun ömrü ve insanlarla olan yoğun etkileşiminin bu benzersiz davranışın gelişmesine zemin hazırlamış olabileceğini düşünüyor. Bilim dünyası, evcil sığırların bilişsel işlevlerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgularken, halkı da benzer şekilde dallarla kaşınma davranışı sergileyen büyükbaş hayvan vakalarını bildirmeye davet ediyor.