BM İnsan Hakları Konseyi'nden İran İçin Acil Toplantı Kararı: Şiddet ve İhlaller Gündemde

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, İran topraklarında protestoculara yönelik tırmanan şiddet olaylarını görüşmek üzere acil bir oturum düzenleme kararı aldı. 28 Aralık 2025 tarihinde ülkede patlak veren geniş çaplı halk hareketlerinin ardından gelen bu özel oturum kararı, uluslararası toplumun dikkatini bölgedeki insani krize çekmeyi amaçlıyor. İzlanda, Almanya ve Birleşik Krallık gibi üye devletlerin desteğiyle hayata geçirilen bu girişim, gösterilerin bastırılması sırasında meydana gelen ciddi insan hakları ihlallerini kapsamlı bir şekilde incelemeye odaklanıyor.

İran resmi makamları tarafından paylaşılan veriler, Ocak 2026 dönemindeki olaylarda yaşanan can kayıplarının boyutunu gözler önüne seriyor. Bir İranlı yetkili, aralarında yaklaşık 500 güvenlik personelinin de bulunduğu en az 5.000 ölüm vakasının doğrulandığını teyit etti. Ancak, iletişim kanallarının kesilmesiyle derinleşen bilgi şeffaflığı sorunu nedeniyle hak örgütleri çok daha farklı veriler sunuyor. ABD merkezli HRANA grubu, 17 Ocak itibarıyla 3.090 göstericinin hayatını kaybettiğini ve gözaltına alınanların sayısının 24.000'i geçtiğini raporladı.

The Sunday Times gazetesinin ulaştığı yerel tıbbi kaynaklar ise durumun vahametine dair çok daha yüksek rakamlar paylaşıyor. Bu kaynaklara göre, 17 Ocak 2026 tarihi itibarıyla hayatını kaybedenlerin sayısı 16.500 ile 18.000 arasında tahmin edilirken, yaralı sayısının 330.000'e ulaştığı iddia ediliyor. Veriler arasındaki bu büyük farklılıklar, sahadaki gerçek durumun tespit edilmesinin ne kadar güç olduğunu ve bağımsız gözlemcilere duyulan ihtiyacı bir kez daha kanıtlıyor.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, yaşanan şiddet olayları ve aralarında çocukların da bulunduğu kurbanlar hakkında derin endişelerini ve kınama mesajını paylaştı. İran yönetimine baskıcı politikalara derhal son verme çağrısında bulunan Türk, barışçıl protestocuları hedef alan 'terörist' nitelemesinin güç kullanımını meşrulaştırmak için kullanılamayacağını kesin bir dille belirtti. Türk, bu şiddet döngüsünün kırılması gerektiğini ve tüm ihlallerin uluslararası standartlara uygun şekilde, tarafsızca soruşturulmasının şart olduğunu vurguladı.

İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü gibi kurumlar, Birleşmiş Milletler nezdinde bağımsız bir soruşturma mekanizmasının kurulması için yoğun çaba sarf ediyor. Özellikle 8 Ocak 2026'dan itibaren internetin ülke genelinde neredeyse tamamen kesilmesiyle birlikte, güvenlik güçlerinin müdahalelerinin çok daha ölümcül bir hal aldığına işaret ediliyor. Hak savunucuları, 2022 yılında BM İnsan Hakları Konseyi tarafından oluşturulan Gerçekleri Araştırma Misyonu'nun yetki alanının genişletilmesini talep ediyor.

Tahran yönetimi ise yöneltilen yasa dışı toplu katliam suçlamalarını kesin bir dille reddederek, güvenlik birimlerinin eylemlerinin silahlı provokasyonlara karşı verilmiş gerekli bir yanıt olduğunu savunuyor. Uluslararası baskıların arttığı bu süreçte, BM Genel Sekreter Yardımcısı Martha Pobee, 15 Ocak'taki Güvenlik Konseyi oturumunda kritik bir çağrıda bulundu. Pobee, gözaltına alınan kişilere yönelik idam cezası uygulamalarından kaçınılması gerektiğini belirterek İranlı yetkilileri uyardı.