VN-Mensenrechtenraad roept spoedzitting bijeen over escalerend geweld in Iran

De Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties heeft het initiatief genomen voor een spoedzitting om de escalatie van het geweld tegen demonstranten in Iran te bespreken. Dit besluit om een speciale sessie bijeen te roepen volgt op de grootschalige volksopstanden die op 28 december 2025 in het land uitbraken. De oproep kreeg brede steun van diverse lidstaten, waaronder IJsland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, en richt zich specifiek op de ernstige schendingen van de mensenrechten tijdens het neerslaan van de protestacties.

Officiële cijfers van de Iraanse autoriteiten wijzen op een aanzienlijk aantal slachtoffers in relatie tot de gebeurtenissen van januari 2026. Een Iraanse functionaris bevestigde de verificatie van ten minste 5.000 sterfgevallen, waaronder ongeveer 500 leden van de veiligheidstroepen. Desondanks rapporteren mensenrechtenorganisaties wezenlijk andere schattingen, wat de gebrekkige transparantie onderstreept die is verergerd door het opzettelijk afsluiten van communicatiekanalen door de overheid.

De in de Verenigde Staten gevestigde groep HRANA had op 17 januari 3.090 omgekomen demonstranten geverifieerd, terwijl het totale aantal arrestanten de 24.000 inmiddels was gepasseerd. Medische bronnen binnen Iran, geciteerd door de krant The Sunday Times, kwamen met nog verontrustendere cijfers. Zij schatten het aantal doden tussen de 16.500 en 18.000, terwijl het aantal gewonden op 17 januari 2026 werd geraamd op maar liefst 330.000 personen. Deze enorme verschillen in data illustreren de complexe situatie en de moeilijkheid om onafhankelijke informatie te vergaren.

Volker Türk, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, uitte zijn diepe bezorgdheid en veroordeelde het geweld en de vele slachtoffers, onder wie ook minderjarigen. Hij eiste publiekelijk dat de Iraanse leiding de repressieve acties onmiddellijk staakt. Türk verklaarde categorisch dat het onacceptabel is om vreedzame demonstranten als «terroristen» te bestempelen om het gebruik van excessief geweld te rechtvaardigen. Hij benadrukte dat deze spiraal van geweld moet worden doorbroken en dat alle vastgestelde schendingen een grondig en onpartijdig onderzoek vereisen.

Organisaties zoals Human Rights Watch en Amnesty International lobbyen actief voor de start van een onafhankelijk onderzoek onder auspiciën van de VN. Zij wezen op een intensivering van de dodelijke acties door veiligheidsdiensten na 8 januari 2026, wat samenviel met het vrijwel volledig platleggen van het nationale internetverkeer. Deze groeperingen dringen aan op een uitbreiding van de bevoegdheden van de Fact-Finding Mission, die in 2022 door de VN-Mensenrechtenraad in het leven werd geroepen om misstanden te documenteren.

In schril contrast hiermee verwierp de officiële vertegenwoordiger van Teheran de beschuldigingen van onwettige massamoorden. Volgens de Iraanse autoriteiten waren de acties van de veiligheidstroepen een noodzakelijke reactie op gewapende provocaties. Tijdens een bijeenkomst van de Veiligheidsraad op 15 januari riep Martha Pobee, de assistent-secretaris-generaal van de VN, de autoriteiten op om de doodstraf niet toe te passen op de duizenden gedetineerden die tijdens de onlusten zijn opgepakt.