Wpływ sztucznej inteligencji na unijny rynek pracy: Raport ze stycznia 2026 roku

Najnowsza, zaktualizowana analiza przygotowana przez Dyrekcję Generalną ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (DG EMPL), odzwierciedlająca stan na styczeń 2026 roku, rzuca nowe światło na fundamentalne zmiany strukturalne zachodzące na unijnym rynku pracy. Dokument ten, oparty na szczegółowych danych statystycznych Eurostatu za rok 2025 oraz okresy go poprzedzające, jednoznacznie stwierdza, że sztuczna inteligencja (SI) zainicjowała zupełnie nowy etap automatyzacji. W przeciwieństwie do wcześniejszych rewolucji przemysłowych, obecna fala koncentruje się przede wszystkim na rutynowych zadaniach poznawczych oraz sektorze usług biurowych, co bezpośrednio dotyka pracowników umysłowych (tzw. white-collar). Zjawisko to stanowi gwałtowne przyspieszenie trendów, które stały się widoczne po 2022 roku, kiedy to nastąpił przełom w masowym dostępie do generatywnej sztucznej inteligencji.

Kluczowe wskaźniki statystyczne zawarte w raporcie obrazują rosnącą skalę penetracji tych technologii w europejskiej gospodarce. W 2025 roku już 20,00% wszystkich przedsiębiorstw w Unii Europejskiej zatrudniających więcej niż 10 osób zintegrowało rozwiązania oparte na SI ze swoimi procesami operacyjnymi. Jest to wynik znacząco wyższy niż 13,5% odnotowane w 2024 roku. Niemniej jednak, dane ujawniają głęboki rozdźwięk w procesie adaptacji: podczas gdy w dużych korporacjach poziom wykorzystania SI osiągnął imponujące 55,03%, w małych przedsiębiorstwach wskaźnik ten zatrzymał się na poziomie zaledwie 17,0%. Taka nierównowaga między wielkim a małym biznesem sugeruje ryzyko pogłębienia się nierówności ekonomicznych, o ile unijne mechanizmy regulacyjne nie wypracują skutecznych metod wsparcia dla mniejszych podmiotów.

Ramy instytucjonalne mające na celu zarządzanie tą transformacją opierają się w Unii Europejskiej na kompleksowym Akcie o sztucznej inteligencji (AI Act), którego pełne wdrożenie zaplanowano na sierpień 2026 roku. Warto zauważyć, że proces ten jest wieloetapowy – już od sierpnia 2025 roku obowiązują rygorystyczne zasady przejrzystości dla systemów sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia (GPAI). Wymagają one od dostawców pełnego ujawnienia informacji na temat danych wykorzystywanych w procesach uczenia maszynowego. Jednak to właśnie w sierpniu 2026 roku wejdzie w życie główny korpus norm dotyczących systemów wysokiego ryzyka, co nałoży na organizacje nowe, surowe obowiązki w zakresie nadzoru ludzkiego oraz ciągłego monitorowania technologii pod kątem bezpieczeństwa i etyki.

Przeprowadzona analiza trendów zatrudnienia wskazuje, że wzrost liczby miejsc pracy koncentruje się obecnie niemal wyłącznie w zawodach wymagających nierutynowych kompetencji poznawczych. Jednocześnie stanowiska związane z rutynowym biurotwórstwem oraz pracami administracyjnymi wykazują tendencję do stałego i systematycznego zanikania. Fakt ten potwierdza obawy, że integracja SI w wielu sektorach może służyć raczej zastępowaniu ludzkiej pracy niż jej uzupełnianiu, co stawia pod znakiem zapytania kwestię sprawiedliwego podziału korzyści z rosnącej produktywności. Co istotne, badania przeprowadzone między innymi na rynku rosyjskim dowodzą, że w firmach, które wdrożyły SI, poziom zatrudnienia spadł średnio o 0,79 punktu procentowego w porównaniu do roku ubiegłego, co stanowi realny dowód na postępującą substytucję.

Centralnym wnioskiem płynącym z opublikowanego badania jest stwierdzenie, że bez aktywnego i wielowymiarowego zarządzania gospodarczego, wykraczającego poza tradycyjne ramy polityki rynku pracy, sprawiedliwa dystrybucja owoców rewolucji SI jest mało prawdopodobna. Eksperci formułują jasne oczekiwania wobec unijnych regulatorów: system prawny musi skupić się na ochronie stanowisk pracy dla osób wchodzących na rynek, intensywnym kształtowaniu nowych umiejętności oraz zapewnieniu, by odpowiednia część dochodów generowanych przez technologię trafiała do pracowników. W skali globalnej sytuacja wygląda równie dynamicznie – według danych Światowego Forum Ekonomicznego, do 2030 roku transformacja technologiczna doprowadzi do likwidacji 92 milionów dotychczasowych ról zawodowych, ale jednocześnie stworzy potencjał dla 170 milionów nowych miejsc pracy.

Znaczenie tej analizy na początku 2026 roku jest szczególnie istotne w obliczu pierwszych oznak schłodzenia europejskich rynków pracy. Wiele przedsiębiorstw zaczyna ograniczać plany rekrutacyjne, co jest wynikiem zarówno spowolnienia dynamiki produkcji, jak i rosnącej efektywności wdrożonych systemów SI. Kontekst ten pokazuje, że to, czy sztuczna inteligencja będzie uzupełniać, czy wypierać człowieka, zależy w dużej mierze od relacji sił i bodźców ekonomicznych na poziomie poszczególnych firm. Historia pokazuje, że nie jest to pierwszy taki przełom, jednak tempo zmian narzucone przez SI od 2022 roku wymaga pilnej rewizji modeli fiskalnych, które dotychczas opierały się głównie na opodatkowaniu dochodów z pracy. Dane platformy LinkedIn ze stycznia 2026 roku potwierdzają skalę napięć: 47% Europejczyków planuje zmianę zawodu, jednak aż 77% z nich odczuwa paraliżującą niepewność przed tym krokiem, co sprawia, że systemowe wsparcie w przekwalifikowaniu staje się fundamentem zachowania konkurencyjności siły roboczej.