Teleskop SPHEREx Opublikował Pierwszą Mapę Podczerwieni Całego Nieba w 102 Barwach

Teleskop kosmiczny SPHEREx (Spectro-Photometer for the History of the Universe, Epoch of Reionisation and Ices Explorer) udostępnił 18 grudnia 2025 roku pierwszą pełną mapę podczerwieni całego nieboskłonu, zarejestrowaną w 102 długościach fal. Misja, wystrzelona 12 marca 2025 roku rakietą Falcon 9 z Bazy Sił Kosmicznych Vandenberg, rozpoczęła właściwe obserwacje naukowe w maju 2025 roku. Obserwatorium, umieszczone na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO) na orbicie synchronicznej ze Słońcem, skompletowało tę wstępną mozaikę po sześciu miesiącach intensywnej pracy.

Wstępna mapa, skompletowana z około 3600 obrazów wykonanych każdego dnia, wizualizuje niewidzialne pasma podczerwieni za pomocą umownych kolorów: gaz wodorowy w wysokiej temperaturze przedstawiono na niebiesko, pył kosmiczny na czerwono, a gwiazdy w odcieniach błękitu, zieleni i bieli. Technologia detekcji SPHEREx wykorzystuje sześć detektorów ze specjalistycznym filtrem, który rozdziela zebrane światło na 102 odrębne długości fal, co stanowi znaczący postęp w stosunku do wcześniejszych koncepcji. Shawn Domagal-Goldman, dyrektor Wydziału Astrofizyki w Kwaterze Głównej NASA, podkreślił ogromną wartość danych pozyskanych w tym krótkim czasie.

Dane te mają fundamentalne znaczenie dla rozwiązania zagadek kosmologicznych, w tym precyzyjnego określenia, w jaki sposób zjawisko inflacji kosmicznej, które miało miejsce w pierwszej sekundzie po Wielkim Wybuchu, wpłynęło na późniejszy rozkład galaktyk. Misja ma również za zadanie stworzenie pierwszej w historii trójwymiarowej mapy odległości kosmosu poprzez dokładne zmierzenie dystansów do obserwowanych obiektów. Ponadto, teleskop aktywnie poszukuje w Drodze Mlecznej zamarzniętych skupisk wody, dwutlenku węgla i innych związków organicznych, kluczowych dla formowania się planet i potencjalnego życia.

SPHEREx planuje wykonać łącznie cztery pełne skany nieba w trakcie swojej dwuletniej misji podstawowej, co ma znacząco zwiększyć czułość pomiarów. Kierownikiem naukowym projektu jest James Bock z California Institute of Technology (Caltech), a misja jest zarządzana przez NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL). Szacowany całkowity koszt misji, obejmujący wszystkie fazy, wynosi około 488 milionów USD. Wstępne dane zostały udostępnione publicznie za pośrednictwem NASA/IPAC Infrared Science Archive (IRSA) w Caltech, otwierając pole do badań dla społeczności naukowej.