Genomowe Podstawy Długowieczności Wzroku Rekina Grenlandzkiego

Nowe badania opublikowane pod koniec 2025 roku w czasopiśmie „Nature Communications” kwestionują powszechne przekonanie o niemal całkowitej ślepocie rekina grenlandzkiego, najdłużej żyjącego kręgowca, którego potencjalny czas życia przekracza 400 lat. Międzynarodowy zespół naukowców, w tym badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine, wykazał, że aparat wzrokowy tego gatunku pozostaje funkcjonalny i wysoce przystosowany do warunków głębinowych, co sugeruje wyjątkowe mechanizmy obronne przed biologicznym starzeniem na poziomie komórkowym.

Analiza histologiczna i genomowa przeprowadzona na próbkach pozyskanych między 2020 a 2024 rokiem w okolicach Wyspy Disko na Grenlandii potwierdziła zachowanie kompletnego systemu wizualnego. Struktura siatkówki, obejmująca komórki pręcikowe, czopkowe, dwubiegunowe, amakrynowe i glejowe Müllera, u osobników liczących ponad sto lat nie wykazała degeneracji. Funkcjonowanie wzroku w skrajnie słabym oświetleniu opiera się niemal wyłącznie na komórkach pręcikowych, co maksymalizuje wychwyt rzadkich fotonów światła. Ewolucyjnie, utrzymanie organu wskazuje na jego ciągłą użyteczność.

Kluczem do tej niezwykłej integralności wzroku wydaje się być intensywna ekspresja genów odpowiedzialnych za naprawę DNA, takich jak ercc1 i ercc4. Geny te kodują podjednostki nukleazy ERCC1-XPF, mechanizm niezbędny do naprawy wycinaniem nukleotydów oraz pęknięć dwuniciowego DNA, działający jako ciągły system konserwacyjny. Ponadto, błony komórkowe siatkówki są bogate w bardzo długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, co utrzymuje elastyczność komórek i efektywność rodopsyny w niskich temperaturach głębin.

Badania rozwiały także hipotezę o ślepocie wywołanej przez pasożyta Ommatokoita elongata. Naukowcy zmierzyli, że pasożyt przepuszcza od 66% do 100% światła niebieskiego do siatkówki. Choć obecność tego 30-milimetrowego kopepoda powoduje upośledzenie, rekiny te, żyjące do 2200 metrów głębokości, nie polegają na ostrym wzroku. Odkrycia te, dotyczące mechanizmów utrzymujących integralność siatkówki przez stulecia, w tym u gatunku osiągającego dojrzałość płciową około setnego roku życia, mogą mieć znaczenie dla przyszłych badań nad chorobami ludzkiego oka związanymi z wiekiem, takimi jak jaskra i zwyrodnienie plamki żółtej. Współautor badania, fizjolog Dorota Skowronska-Krawczyk z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine, podkreśla potencjał tych ustaleń dla nowych terapii.