Cơ chế Chống Lão Hóa Thị Giác Cá Mập Greenland Tiết Lộ Bí Ẩn Tuổi Thọ

Cá mập Greenland, sinh vật giữ kỷ lục về tuổi thọ dài nhất trong số các động vật có xương sống với khả năng sống sót có thể vượt qua mốc 400 năm, từ lâu đã bị cho là gần như mù lòa do môi trường biển sâu khắc nghiệt và sự hiện diện phổ biến của ký sinh trùng trên mắt. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature Communications vào cuối năm 2025 đã bác bỏ quan niệm này, khẳng định hệ thống thị giác của chúng duy trì chức năng và có sự thích nghi cao độ để chống lại quá trình lão hóa tế bào.

Nhóm nghiên cứu quốc tế, bao gồm các nhà khoa học từ Đại học California, Irvine, đã áp dụng các kỹ thuật mô học và hệ gen học tiên tiến trên các mẫu vật thu thập gần Đảo Disko, Greenland, để làm sáng tỏ bí ẩn này. Các phát hiện xác nhận cá mập vẫn sở hữu một hệ thống thị giác hoàn chỉnh được tối ưu hóa cho bóng tối, chủ yếu dựa vào các tế bào que trong võng mạc để thu nhận tối đa ánh sáng khan hiếm. Đáng chú ý, các lớp mô võng mạc trong những mẫu vật có tuổi đời hơn một thế kỷ không cho thấy dấu hiệu thoái hóa, ngụ ý rằng mô này không chịu tác động của quá trình lão hóa sinh học thông thường.

Các nhà nghiên cứu, trong đó có nhà sinh lý học Dorota Skowronska-Krawczyk từ UC Irvine, đã quan sát thấy cá mập có khả năng theo dõi ánh sáng, điều này thách thức giả định về sự mù lòa của chúng. Sự duy trì tính toàn vẹn của võng mạc qua hàng trăm năm có thể liên quan đến việc biểu hiện mạnh mẽ các gen sửa chữa DNA, như ercc1 và ercc4, hoạt động như một cơ chế bảo trì liên tục chống lại tổn thương di truyền. Thêm vào đó, các màng tế bào võng mạc chứa hàm lượng cao các axit béo chuỗi rất dài, giúp duy trì tính linh hoạt cần thiết cho chức năng rhodopsin hiệu quả trong điều kiện nhiệt độ lạnh giá của đại dương. Nghiên cứu sâu hơn về bộ gen cá mập Greenland, vốn có kích thước lớn gấp đôi con người, đã chỉ ra sự nhân đôi của các gene liên quan đến sửa chữa DNA, một cơ chế quan trọng để bảo vệ tính toàn vẹn bộ gen trong suốt tuổi thọ cực dài.

Nghiên cứu cũng đã giải quyết quan niệm phổ biến về việc ký sinh trùng Ommatokoita elongata làm cá mập bị mù. Các nhà khoa học đã đo lường sự truyền ánh sáng qua giác mạc bị nhiễm ký sinh trùng và phát hiện rằng ký sinh trùng này vẫn cho phép 66% đến 100% ánh sáng xanh đi qua, xác nhận ánh sáng vẫn đến được võng mạc. Ký sinh trùng Ommatokoita elongata, một loài chân chèo dài khoảng 30 mm, thường bám vào giác mạc cá mập Greenland và cá mập ngủ Thái Bình Dương, gây suy giảm thị lực nghiêm trọng, mặc dù cá mập được cho là không phụ thuộc hoàn toàn vào thị lực để sinh tồn. Việc ánh sáng vẫn truyền qua giác mạc cho thấy, dù có ký sinh trùng, hệ thống thị giác vẫn nhận được tín hiệu ánh sáng cần thiết.

Những khám phá này, dựa trên việc kiểm tra đôi mắt có niên đại hàng thế kỷ, mở ra triển vọng cho các nghiên cứu y học liên quan đến các bệnh về mắt liên quan đến tuổi tác ở người, chẳng hạn như bệnh tăng nhãn áp và thoái hóa điểm vàng. Việc hiểu được cách cá mập duy trì các tế bào mắt khỏe mạnh trong nhiều thế kỷ có thể cung cấp những phương pháp điều trị mới để tránh mất thị lực khi con người già đi. Các nhà nghiên cứu như Lily G. Fogg tại Đại học Basel, Thụy Sĩ, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn chức năng cơ quan qua hàng trăm năm, một khả năng thích ứng phi thường của hệ thống cảm giác động vật có xương sống trong môi trường khắc nghiệt.