Grönland Köpekbalığının Uzun Ömrü: Hücresel Yaşlanmaya Karşı Genetik Savunma ve Görüş Yanılgıları

Dünyanın en uzun ömürlü omurgalısı olan ve yaşam süresi 400 yılı aşabilen Grönland köpekbalığı, uzun süredir derin deniz koşulları ve göz parazitleri nedeniyle neredeyse kör olduğu düşünülen bir canlıydı. Ancak, 2025'in sonlarında *Nature Communications*'da yayımlanan yeni bir araştırma, bu görkemli türün görsel sisteminin hücresel yaşlanmaya karşı işlevsel ve yüksek oranda adapte olmuş durumda kaldığını ortaya koydu. Bu bulgular, yaşlanma karşıtı biyoloji ve insan göz hastalıkları için yeni ufuklar açmaktadır.

Bu çalışmayı gerçekleştiren uluslararası ekip, Grönland'ın Disko Adası yakınlarında 2020 ile 2024 yılları arasında toplanan örnekler üzerinde genomik ve histolojik teknikler kullandı. Araştırmacılar, köpekbalığının karanlık için optimize edilmiş eksiksiz bir görsel sisteme sahip olduğunu doğruladı; bu sistem, kıt ışığı yakalamak için neredeyse tamamen çubuk (rod) hücrelerine dayanıyor. Yüzyılı aşkın yaşa sahip örneklerin retina katmanları incelendiğinde, bu dokuda biyolojik yaşlanma belirtisi olan herhangi bir dejenerasyon gözlemlenmedi; bu durum, dokunun zamana karşı olağanüstü bir koruma sağladığını gösteriyor. Bu uzun ömürlülüğün anahtarı, genetik hasara karşı sürekli bakım görevi gören ercc1 ve ercc4 gibi DNA onarım genlerinin yüksek ifadesinde yatıyor.

Ayrıca, retinal hücre zarları, soğuk sıcaklıklarda etkili ışık yakalama sağlayan rodopsin fonksiyonu için kritik olan çok uzun zincirli yağ asitleriyle (VLC-PUFA) zenginleştirilmiştir. Bu moleküler adaptasyonlar, köpekbalığının karanlıkta görme yeteneğini yüzyıllar boyunca sürdürmesini sağlıyor. Çalışma, köpekbalıklarının göz yüzeyine yapışan Ommatokoita elongata adı verilen kopepod parazitinin körlüğe neden olduğu yönündeki yaygın inanışı da inceledi. Bilim insanları, enfekte olmuş kornealardan geçen ışık iletimini ölçtüler ve parazitin, mavi ışığın %66 ila %100'ünün retinaya ulaşmasına izin verdiğini tespit etti. Bu, parazitin varlığına rağmen ışığın retinaya ulaştığını ve görmenin sürdüğünü kanıtlıyor.

O. elongata paraziti, Grönland köpekbalıklarının büyük çoğunluğunda görülse de, bu yeni veriler bu canlıların yalnızca diğer duyularına güvenmediğini gösteriyor. Kaliforniya Üniversitesi, Irvine'den Doçent Doktor Dorota Skowronska-Krawczyk'in öncülük ettiği bu araştırma, yaşlanma, görme ve uzun ömürlülük hakkındaki bilgileri yeniden şekillendiriyor. Çalışmaya İsviçre Basel Üniversitesi'nden evrimsel araştırmacılar Walter Salzburger ve Lily G. Fogg da katkıda bulundu. Araştırmacılar, köpekbalıklarının retina dokusunda, yüzlerce yıllık bireylerde bile hücre ölümü veya yapısal bozulma belirtisi bulmadılar.

Bu bulgular, yaşa bağlı insan göz hastalıkları olan glokom ve makula dejenerasyonu gibi durumlar için gelecekteki tıbbi araştırmalara ilham verebilir; zira köpekbalığının retinal hücrelerinin uzun ömürlülüğü, bu hastalıklara karşı potansiyel koruyucu mekanizmaları işaret ediyor. Grönland köpekbalığının genomu, insan genomunun iki katı olan yaklaşık 6,5 milyar baz çiftine sahiptir. Bu türün, üreme olgunluğuna yaklaşık 150 yaşında ulaşması, yavaş metabolizması ve düşük hareketliliği ile birleştiğinde, hayatta kalma stratejilerinin yalnızca hızlı avlanmaya dayanmadığını gösteriyor. Disko Adası'nda yapılan örneklemeler, 2016'da Kopenhag Üniversitesi'nden John Fleng Steffensen liderliğindeki bir ekibin karbon izotop analizleriyle köpekbalıklarının 400 yıla kadar yaşayabildiğini gösteren önceki araştırmaları desteklemektedir.