Rysunek kredą autorstwa Rembrandta sprzedany za rekordową kwotę 17,9 miliona dolarów

W dniu 4 lutego 2026 roku na aukcji w nowojorskim domu Sotheby's doszło do historycznego wydarzenia na rynku sztuki. Rzadki szkic autorstwa Rembrandta Harmenszoona van Rijna, zatytułowany „Młody lew odpoczywający”, został wylicytowany za niebagatelną sumę 17,86 miliona dolarów. Ta spektakularna transakcja ustanowiła nowy rekord aukcyjny dla prac graficznych tego holenderskiego mistrza, wielokrotnie przebijając dotychczasowy wynik 3,7 miliona dolarów, który utrzymywał się od 2000 roku. Dzieło to, wykonane czarną kredą, szarym tuszem i bielą na papierze płukanym jasnobrązową farbą, pochodzi z wczesnego okresu twórczości artysty, datowanego na lata 20. XVII wieku. Jest to obecnie najcenniejsza praca na papierze spod pędzla Rembrandta, jaka kiedykolwiek pojawiła się na rynku publicznym.

Szkic „Młody lew odpoczywający” jest wyjątkowy nie tylko ze względu na swoją cenę, ale i rzadkość występowania. Stanowi on jeden z zaledwie sześciu znanych szkiców lwów wykonanych przez Rembrandta i jest jedynym egzemplarzem, który do tej pory pozostawał w rękach prywatnych. Pozostałe dzieła z tej serii zdobią ściany najbardziej prestiżowych instytucji muzealnych na świecie, takich jak Muzeum Brytyjskie w Londynie, Luwr w Paryżu, Rijksmuseum w Amsterdamie czy Museum Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie. Pod względem stylistycznym rysunek ten jest częścią grupy trzech ekspresyjnych studiów tego samego zwierzęcia, które Rembrandt stworzył pod koniec lat 30. XVII wieku, przy czym dwa pozostałe szkice z tego cyklu znajdują się w zbiorach British Museum.

Przed trafieniem pod młotek aukcyjny, dzieło stanowiło część słynnej Kolekcji Lejdejskiej (The Leiden Collection), należącej do Thomasa S. Kaplana i jego żony, Daphne Recanati Kaplan. Przez ponad dwie dekady małżeństwo to gromadziło dzieła sztuki, tworząc jeden z najbardziej znaczących prywatnych zbiorów XVII-wiecznego malarstwa holenderskiego i flamandzkiego na świecie, obejmujący co najmniej 17 płócien samego Rembrandta. Sprzedaż tego konkretnego rysunku ma dla kolekcjonera wymiar symboliczny, gdyż był to pierwszy utwór Rembrandta zakupiony przez doktora Kaplana, co w pewien sposób domyka pewien etap jego pasji kolekcjonerskiej.

Całkowity dochód uzyskany z licytacji zostanie przekazany na rzecz Panthera – organizacji non-profit założonej w 2006 roku przez doktora Thomasa S. Kaplana oraz doktora Alana Rabinowitza. Panthera jest wiodącą globalną instytucją dedykowaną ochronie 40 gatunków dzikich kotów oraz ich naturalnych siedlisk, w tym lwów, tygrysów i jaguarów. Pozyskane fundusze zostaną wykorzystane do wsparcia inicjatyw opartych na dowodach naukowych, które mają na celu zapewnienie pokojowego współistnienia ludzi i dzikich kotów. Działania te obejmują ochronę kluczowych krajobrazów w około 40 krajach na czterech kontynentach, a sama akcja filantropijna zbiega się z jubileuszem 20-lecia istnienia organizacji.

W XVII wieku Amsterdam, w którym tworzył Rembrandt, był prawdziwym bastionem tolerancji religijnej i politycznej, co przyciągało rzesze imigrantów – nawet do sześćdziesięciu procent mieszkańców pochodziło z innych regionów. Lew, będący symbolem rodzącego się państwa, często pojawiał się w akwafortach Rembrandta, niosąc ze sobą motywy wygnania i poszukiwania azylu. Historyczne przekazy wskazują, że lwy północnoafrykańskie były sprowadzane do Niderlandów na statkach Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Zwierzęta te prezentowano publicznie na jarmarkach, między innymi na placu Waterlooplein, który znajdował się w bliskim sąsiedztwie domu i pracowni wielkiego artysty.

Warto podkreślić, że tak wysoka cena uzyskana za rysunek świadczy o niesłabnącym zainteresowaniu kolekcjonerów pracami dawnymi, które łączą w sobie walory artystyczne z głębokim kontekstem historycznym. Sukces aukcji w Sotheby's potwierdza, że rynek sztuki wciąż potrafi docenić unikalność i mistrzostwo techniczne, jakie prezentował Rembrandt w swoich najskromniejszych nawet szkicach. Przekazanie środków na cele ekologiczne dodaje tej transakcji nowoczesnego, etycznego wymiaru, łącząc dziedzictwo kulturowe z troską o przyszłość planety.