Mercosur en Europese Unie ondertekenen historisch associatieakkoord in Asunción na 26 jaar onderhandelen

Op 17 januari 2026 werd in de Paraguayaanse hoofdstad Asunción een historisch hoofdstuk geschreven in de annalen van de internationale diplomatie en handel. De officiële ondertekening van het Associatieakkoord tussen de Mercosur-landen en de Europese Unie (EU) vond plaats tijdens een plechtige ceremonie in het prestigieuze Gran Teatro José Asunción Flores, gevestigd in de Centrale Bank van Paraguay. Hiermee kwam een definitief einde aan een buitengewoon intensief onderhandelingsproces dat al in 1999 het levenslicht zag en dus meer dan een kwart eeuw aan diplomatieke inspanningen heeft gevergd. Deze gedenkwaardige gebeurtenis markeert de formele oprichting van een van de meest omvangrijke vrijhandelszones op de wereldkaart, die een gigantische markt van ruim 750 miljoen consumenten ontsluit en verbindt.

Het verdrag zal in zijn totaliteit in werking treden zodra de nationale parlementen van alle betrokken lidstaten en het Europees Parlement hun formele ratificatie hebben voltooid. Om de economische voordelen en handelsfacilitatie op korte termijn te kunnen activeren, is in het akkoord tevens een Interim Handelsovereenkomst (ITA) opgenomen. De economische slagkracht van deze nieuwe trans-Atlantische alliantie is indrukwekkend: de twee blokken vertegenwoordigen gezamenlijk ongeveer 30 procent van het wereldwijde bruto binnenlands product (BBP). Economische experts voorzien dat het bilaterale handelsvolume zal toegroeien naar een waarde van circa 100 miljard dollar. Voor de Mercosur-landen brengt dit akkoord significante voordelen met zich mee; zo zal 92 procent van hun export naar de Europese markt volledig belastingvrij worden, terwijl voor nog eens 7,5 procent van de goederen preferentiële toegang geldt. In de agrarische sector zal zelfs 99 procent van de exportproducten worden vrijgesteld van belemmerende invoertarieven.

Vanuit het perspectief van de Europese Unie wordt dit pact niet louter als een commerciële deal gezien, maar als een cruciale strategische heroriëntatie. In een tijdperk van toenemende geopolitieke spanningen streeft Brussel naar een grotere diversificatie van haar handelsbetrekkingen om de kwetsbare afhankelijkheid van Chinese toeleveringsketens te reduceren en een stabiel tegenwicht te bieden aan de onvoorspelbaarheid van het Amerikaanse handelsbeleid. De ceremonie in Asunción werd bijgewoond door een keur aan prominente regeringsleiders, waaronder de tijdelijke voorzitter van Mercosur en president van Paraguay, Santiago Peña, de Argentijnse president Javier Milei en de Uruguayaanse president Yamandú Orsi. De Europese belangen werden vertegenwoordigd door een zware delegatie onder leiding van de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Raad António Costa en de Eurocommissaris voor Handel Maroš Šefčovič.

Ondanks de brede politieke steun voor het verdrag, is er ook sprake van een hoorbare en georganiseerde weerstand binnen de Europese grenzen. Met name de agrarische sector in de EU uit diepe bezorgdheid over de verscherpte concurrentie van goedkopere Zuid-Amerikaanse landbouwproducten, waarbij specifiek wordt gewezen op de import van rundvlees, gevogelte en suiker. Aan de andere kant van de oceaan wordt het akkoord door de Mercosur-landen juist onthaald als een unieke kans om hun positie als wereldwijde leverancier van hoogwaardige voedsel- en vleesproducten te versterken. Naast de puur economische aspecten legt de overeenkomst ook een stevig fundament voor nauwere samenwerking op het gebied van digitale transformatie, de bescherming van mensenrechten en gezamenlijke klimaatactie, waarbij de bestaande milieuprotocollen tussen beide continenten verder worden geconsolideerd.

In een breder mondiaal perspectief wordt de ondertekening van dit verdrag gepositioneerd als een krachtig en noodzakelijk pleidooi voor een op regels gebaseerd multilateralisme. Dit is essentieel in een periode waarin de wereldwijde handelsstromen steeds vaker geconfronteerd worden met fragmentatie en protectionisme. Hoewel Bolivia als het nieuwste lid van de Mercosur-groep niet direct betrokken was bij de decennialange onderhandelingen, is er in het akkoord een duidelijke bepaling opgenomen die het land de mogelijkheid biedt om zich in de nabije toekomst formeel aan te sluiten bij dit historische associatieverdrag. Hiermee wordt de weg vrijgemaakt voor een nog hechtere integratie van de Zuid-Amerikaanse economieën met de Europese markt.