Aanhoudende Grootschalige Protesten in Iran: Internetuitval, Doodstrafdreiging en Oproepen van de Oppositie

De Islamitische Republiek Iran wordt nog steeds geteisterd door omvangrijke burgerlijke onrust. Deze protesten, die eind december 2025 begonnen, werden ontketend door een diepe economische malaise. Dit manifesteerde zich in een scherpe daling van de waarde van de nationale munteenheid, de rial, terwijl de inflatie in december een alarmerende 42,2% bereikte ten opzichte van het voorgaande jaar. Wat aanvankelijk economische grieven betrof, zijn de demonstraties geëvolueerd tot een serieuze uitdaging voor het huidige regime, waarbij zelfs leuzen ter ondersteuning van de verbannen monarchie opduiken.

Als reactie op de escalatie hebben de Iraanse autoriteiten draconische maatregelen ingevoerd. Sinds 8 januari 2026 is er een totale en langdurige onderbreking van zowel internet- als telecommunicatiediensten van kracht. Volgens NetBlocks is hierdoor de netwerkactiviteit teruggevallen tot slechts één procent van het normale niveau. Te midden van dit informatievacuüm vaardigde procureur-generaal Mohammad Movahedi Azad een strenge waarschuwing uit: demonstranten en hun helpers zullen worden aangeklaagd wegens 'vijandschap tegen God' (moharebeh), een misdrijf dat met de dood bestraft kan worden. Aanklagers kregen de instructie om zonder enige clementie te handelen.

Hoogste Leider Ayatollah Ali Khamenei verwierp publiekelijk de legitimiteit van de protesten, waarbij hij de deelnemers bestempelde als 'vandale' en 'saboteurs'. Hij wees direct de Verenigde Staten en Israël aan als de organisatoren achter de onrust. De burgemeester van Teheran, Alireza Zakani, bevestigde aanzienlijke materiële schade, meldend dat op 8 en 9 januari 26 banken en 25 moskeeën in brand waren gestoken. Ook werd de vermeende dood van de procureur van Isfahan gemeld. Tegen 9 januari registreerde de mensenrechtenorganisatie HRANA minstens 65 doden, waaronder 50 demonstranten en 14 leden van de veiligheidsdiensten, terwijl het totale aantal arrestaties de 2300 personen overschreed. Een anonieme Iraanse arts deelde met het tijdschrift Time dat het dodental alleen al in de ziekenhuizen van Teheran mogelijk 217 had bereikt, waarbij de meerderheid van de slachtoffers schotwonden opliep.

Te midden van deze binnenlandse crisis zijn de oppositiekrachten in ballingschap geactiveerd. Kroonprins Reza Pahlavi deed een beroep op een landelijke staking in cruciale sectoren zoals transport, olie en gas, en energievoorziening via een videoboodschap. Pahlavi stelde dat het doel verschoven was van straatprotesten naar de voorbereiding op de 'overname en het behoud van stadscentra', en sprak zijn bereidheid uit om terug te keren naar Iran om de overgang naar democratie te leiden. Zijn oproepen vielen samen met 116 protestacties in 22 provincies sinds 8 januari, aldus het Institute for the Study of War (ISW).

De internationale respons weerspiegelt een hoge mate van bezorgdheid. De Amerikaanse president Donald Trump had eerder gewaarschuwd dat hij 'hard zou terugslaan' mochten demonstranten omkomen. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen veroordeelde het geweld en verklaarde dat degenen die verantwoordelijk zijn voor de repressie 'aan de verkeerde kant van de geschiedenis herinnerd zullen worden'. Deskundigen, onder wie professor Nader Hashemi van Georgetown University, wijzen erop dat de tactiek van de autoriteiten duidt op een 'volledige paniekmodus'. Op 10 januari kondigde het Iraanse leger eveneens zijn paraatheid aan om deel te nemen aan de onderdrukking, waarbij het de schuld legde bij Israël en 'terroristische groeperingen'. De situatie blijft uiterst precair door de economische neergang en het diepgewortelde maatschappelijke ongenoegen.