Làn Sóng Biểu Tình Rộng Khắp Iran: Mạng Internet Bị Cắt, Đe Dọa Tử Hình và Lời Kêu Gọi Từ Phe Đối Lập

Tình hình Cộng hòa Hồi giáo Iran đang bị bao trùm bởi các cuộc bất ổn dân sự lan rộng. Những xáo trộn này, bắt đầu từ cuối tháng 12 năm 2025, được châm ngòi bởi một cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc. Sự khủng hoảng này thể hiện rõ qua việc đồng nội tệ Rial mất giá mạnh và tỷ lệ lạm phát trong tháng 12 đã tăng vọt lên mức 42,2% so với cùng kỳ năm trước. Ban đầu, các cuộc biểu tình tập trung vào các yêu cầu kinh tế, nhưng sau đó đã chuyển hóa thành một thách thức nghiêm trọng đối với chế độ hiện tại, thậm chí xuất hiện cả những khẩu hiệu ủng hộ chế độ quân chủ bị phế truất trước đây.

Để đối phó với sự leo thang này, chính quyền Iran đã áp dụng các biện pháp đàn áp chưa từng có. Kể từ ngày 8 tháng 1 năm 2026, cả nước bị áp đặt lệnh cấm internet và dịch vụ điện thoại kéo dài và toàn diện. Theo NetBlocks, hoạt động mạng lưới đã giảm xuống chỉ còn một phần trăm so với mức bình thường. Song song với việc tạo ra khoảng trống thông tin này, Tổng công tố Mohammad Movahedi Azad đã đưa ra lời cảnh báo cứng rắn: những người biểu tình và những kẻ tiếp tay cho họ sẽ bị buộc tội “chống lại Chúa” (moharebeh), một tội danh có thể bị trừng phạt bằng án tử hình. Các công tố viên được chỉ thị phải hành động không khoan nhượng.

Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei công khai bác bỏ tính hợp pháp của các cuộc biểu tình, gọi những người tham gia là “những kẻ phá hoại” và “gây rối”, đồng thời trực tiếp đổ lỗi cho Hoa Kỳ và Israel đứng sau tổ chức các sự kiện này. Thị trưởng Tehran, Alireza Zakani, xác nhận thiệt hại vật chất đáng kể. Ông báo cáo về việc 26 ngân hàng và 25 nhà thờ Hồi giáo bị đốt cháy trong hai ngày 8 và 9 tháng 1, cùng với thông tin về cái chết của công tố viên Isfahan. Tính đến ngày 9 tháng 1, tổ chức Nhân quyền HRANA đã ghi nhận ít nhất 65 người thiệt mạng, bao gồm 50 người biểu tình và 14 nhân viên an ninh. Tổng số người bị bắt giữ đã vượt qua con số 2.300. Một bác sĩ Iran giấu tên cung cấp thông tin cho tạp chí Time cho biết, riêng tại các bệnh viện ở Tehran, số người chết có thể lên tới 217 người, phần lớn trong số họ bị thương do đạn bắn.

Trong bối cảnh khủng hoảng nội bộ này, các lực lượng đối lập đang lưu vong đã trở nên năng động hơn. Thái tử kế vị Reza Pahlavi đã đưa ra một thông điệp video, kêu gọi một cuộc tổng đình công trên toàn quốc trong các lĩnh vực trọng yếu như giao thông vận tải, dầu khí và năng lượng. Ông Pahlavi tuyên bố mục tiêu đã chuyển từ việc tập trung lực lượng trên đường phố sang chuẩn bị cho việc “giành quyền kiểm soát và giữ vững các trung tâm đô thị”, bày tỏ sẵn sàng trở về Iran để lãnh đạo quá trình chuyển đổi sang nền dân chủ. Những lời kêu gọi này trùng khớp với 116 cuộc biểu tình diễn ra tại 22 tỉnh kể từ ngày 8 tháng 1, theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW).

Phản ứng quốc tế cho thấy mức độ quan ngại sâu sắc. Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump trước đó đã cảnh báo sẵn sàng “ra tay mạnh mẽ” nếu người biểu tình bị sát hại. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen lên án hành vi bạo lực, khẳng định rằng những kẻ chịu trách nhiệm về các hành động đàn áp sẽ “bị ghi nhớ ở phía sai lầm của lịch sử”. Các chuyên gia, tiêu biểu là Giáo sư Nader Hashemi từ Đại học Georgetown, nhận định rằng chiến thuật của chính quyền cho thấy một “tình trạng hoảng loạn toàn diện”. Vào ngày 10 tháng 1, quân đội Iran cũng tuyên bố sẵn sàng tham gia trấn áp, đổ lỗi cho Israel và các “nhóm khủng bố” về tình hình đang diễn ra. Tình hình vẫn vô cùng mong manh trong bối cảnh suy thoái kinh tế và sự bất mãn sâu sắc trong xã hội.