JWST ontdekt de oudste supernova ooit gekoppeld aan een gammastraaluitbarsting, 730 miljoen jaar na de Oerknal

Met behulp van zijn infraroodcamera heeft de James Webb Space Telescope (JWST) de verste stellaire explosie geregistreerd die ooit is waargenomen: een supernova die in verband wordt gebracht met een krachtige gammastraaluitbarsting (GRB), aangeduid als GRB 250314A. Dit kosmische fenomeen vond plaats toen het heelal slechts ongeveer 730 miljoen jaar oud was, wat neerkomt op iets meer dan 5% van zijn huidige leeftijd. Het licht dat wij nu waarnemen, heeft zijn bron meer dan 13 miljard jaar geleden verlaten.

De eerste detectie van deze intense gammastraling werd gedaan op 14 maart 2025. Dit gebeurde dankzij de Frans-Chinese SVOM-satelliet, die in 2024 werd gelanceerd met als doel het monitoren van veranderlijke objecten en het bestuderen van de meest energetische explosies in het universum. Vervolgwaarnemingen door de Swift-satelliet van NASA, samen met observaties vanaf de grond, zoals die van de Nordic Optical Telescope en de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, waren cruciaal voor de bevestiging. Deze metingen toonden een hoge roodverschuiving aan, met een waarde van ongeveer z = 7.3.

Deze roodverschuiving plaatst het evenement in de vroege kosmos, ruwweg 730 miljoen jaar na de Oerknal. Hiermee wordt het vorige JWST-record voor de verste supernova, die werd waargenomen toen het universum 1,8 miljard jaar oud was, verbroken. Het is een ware mijlpaal in de astronomie.

Ongeveer drieënhalve maand na de initiële GRB bevestigde de NIRCam-camera van de JWST de aanwezigheid van de supernova. Deze camera slaagde er ook in de gastheersterrenstelsel te identificeren, wat samenviel met het moment van piekhelderheid van de explosie. De waargenomen supernova vertoonde kenmerken die vergelijkbaar zijn met die van hedendaagse gebeurtenissen. Dit impliceert dat de fundamentele stellaire fysica die de ineenstorting van massieve sterren aanstuurt, al volledig was ontwikkeld in het vroege heelal.

De gammastraaluitbarsting zelf duurde ongeveer 10 seconden, wat typisch is voor de catastrofale ineenstorting van een zeer zware ster. Dit soort gebeurtenissen geeft ons een uniek venster op de eerste generaties sterren.

Deze cruciale observatie werd uitgevoerd binnen het kader van een snel reactieprogramma, de zogenaamde Director's Discretionary Time. Het markeert de eerste keer dat het gastheersterrenstelsel van een dergelijk ver verwijderd object succesvol in kaart is gebracht. De bevindingen werden in december 2025 gepubliceerd in het tijdschrift Astronomy & Astrophysics Letters, onder leiding van Andrew Levan van de Radboud Universiteit en Bertrand Cordier van CEA Paris-Saclay. Dit succes bewijst de ongekende capaciteit van de JWST om kortstondige, transiënte verschijnselen in de primitieve kosmos vast te leggen. Het team heeft ambitieuze plannen om in de toekomst de nagloed van deze gammastraaluitbarstingen te benutten voor een gedetailleerde karakterisering van deze oeroude sterrenstelsels.