JWST, Büyük Patlama'dan 730 Milyon Yıl Sonrasına Ait En Eski Gama Işını Patlamasıyla İlişkili Süpernovayı Tespit Etti

James Webb Uzay Teleskobu (JWST), evrenin erken dönemlerine ışık tutan çığır açıcı bir keşfe imza attı. Teleskobun kızılötesi kamerası, şimdiye kadar kaydedilen en uzak yıldız patlamasını, güçlü bir gama ışını patlaması (GRB) ile ilişkilendirilen bir süpernovayı tespit etti. GRB 250314A olarak adlandırılan bu olay, evrenin henüz 730 milyon yaşındayken, yani mevcut yaşının yalnızca yüzde 5'inden biraz fazlasındayken gerçekleşti. Bu, gözlemlenen ışığın kaynağını 13 milyar yıldan uzun bir süre önce terk ettiği anlamına geliyor.

Bu güçlü gama ışını patlamasının ilk tespiti, 2024 yılında yörüngeye yerleştirilen ve değişken nesneleri izlemek ile evrendeki şiddetli patlamaları incelemek amacıyla kurulan Fransız-Çin SVOM uydusu tarafından 14 Mart 2025 tarihinde yapıldı. Ardından gelen gözlemler, NASA'nın Swift yörünge teleskobu ve Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskopu (VLT) ile Nordic Optik Teleskopu gibi yer tabanlı enstrümanlar tarafından gerçekleştirildi. Bu takip çalışmaları, yaklaşık z = 7.3 değerinde yüksek bir kırmızıya kayma tespitini doğruladı. Bu kırmızıya kayma değeri, olayın Büyük Patlama'dan yaklaşık 730 milyon yıl sonraki bir döneme denk geldiğini gösteriyor ve JWST'nin evrenin 1.8 milyar yaşındayken kaydettiği en uzak süpernova rekorunu geride bıraktı.

JWST'nin NIRCam kamerası, süpernovanın varlığını teyit etti ve gama ışını patlamasından yaklaşık üç buçuk ay sonra, yani zirve parlaklığına ulaştığı zamanda, onun ana galaksisini de çözebildi. Gözlemlenen bu süpernova, günümüzdeki benzerleriyle aynı karakteristik özellikleri sergiledi. Bu durum, erken evrende bile devasa yıldızların çöküşünü yöneten temel yıldız fiziğinin tamamen oluşmuş olduğunu işaret ediyor. Tespit edilen gama ışını patlamasının süresi yaklaşık 10 saniyeydi; bu süre, dev bir yıldızın kütleçekimsel çöküşüyle ilişkilendirilen tipik bir özelliktir.

Direktörün İhtiyari Zamanı (Director's Discretionary Time) kapsamında yürütülen bu gözlem programı, bu denli uzak bir olay için ilk kez ana galaksinin tespit edilmesini mümkün kıldı. Araştırmanın sonuçları, Aralık 2025'te Astronomy & Astrophysics Letters dergisinde yayımlandı. Çalışmaya Radboud Üniversitesi'nden Andrew Levan ve CEA Paris-Saclay'dan Bertrand Cordier liderlik etti. Bu keşif, JWST'nin ilkel evrendeki kısa ömürlü, geçici olayları yakalama yeteneğini bir kez daha kanıtladı. Ekibin gelecekteki planları arasında, bu kadim galaksileri detaylıca karakterize etmek amacıyla gama ışını patlamalarının artık parlamayan kalıntılarını kullanmak yer alıyor.