Astronomen Meten Voor Het Eerst Nauwkeurig Massa Van Zwerfplaneet Dankzij Gecoördineerde Gaia-Waarnemingen

Een internationaal team van astronomen heeft een historische primeur gerealiseerd: zij hebben voor het eerst de massa van een zwerfplaneet, een planeet die niet aan een gastster gebonden is en door de Melkweg zwerft, direct en met grote precisie bepaald. De bevindingen, die begin januari 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Science werden gepubliceerd, markeren een methodologische doorbraak in de studie van exoplaneten, waarmee men de beperkingen van louter statistische schattingen voorbijstreeft. Het cruciale meetmoment vond plaats in mei 2024 en kreeg de dubbele aanduiding KMT-2024-BLG-0792/OGLE-2024-BLG-0516, wat bevestigt dat het fenomeen door twee onafhankelijke grondobservatoria werd geregistreerd.

Dit hemellichaam bevindt zich in de buurt van het Galactisch Centrum, op een afstand van ruwweg 10.000 lichtjaar van onze Aarde. De grootste uitdaging die hierbij overwonnen werd, was het opheffen van de zogenaamde 'massa-afstand-degeneratie'. Deze ambiguïteit verhinderde voorheen een nauwkeurige karakterisering van eerder geïdentificeerde kandidaat-zwerfplaneten. Onder leiding van professor Subo Dong van de Universiteit van Peking, benutte de wetenschappelijke gemeenschap een unieke kans: de gelijktijdige observatie door de Gaia-ruimtetelescoop van de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) en de bodemgebonden telescopen KMTNet en OGLE. Deze drievoudige afstemming maakte het mogelijk de parallax van de microlensing-gebeurtenis te meten, gebruikmakend van het verschil in positie tussen waarnemers op Aarde en de baan van Gaia.

De direct gemeten massa van deze 'planetaire wees' blijkt vergelijkbaar met die van Saturnus. Dit komt neer op ongeveer 22% van de massa van Jupiter, ofwel circa 70 keer de massa van de Aarde. Een dergelijke massa levert sterk bewijs dat het object is gevormd binnen een protoplanetaire schijf rond een ster, in plaats van spontaan te zijn gecondenseerd, wat kenmerkend is voor zwaardere bruine dwergen. Professor Subo Dong benadrukte dat dit resultaat theoretische modellen bevestigt die suggereren dat onze Melkweg wemelt van de 'wees'-exoplaneten die door gravitationele interacties uit hun oorspronkelijke systemen zijn geslingerd.

Historisch gezien zijn er in het afgelopen decennium ongeveer een dozijn kandidaten voor zwerfplaneten geïdentificeerd, maar hun precieze eigenschappen bleven speculatief door het onvermogen om de afstand accuraat te bepalen. Deze recente ontdekking heft de onzekerheid op die deze objecten voorheen in een massabereik plaatste waar het onduidelijk was of het om planeten of om lichtgewicht bruine dwergen ging. De bevestiging van de planetaire status van een object dat zwaarder is dan de Aarde, versterkt de hypothese dat er mogelijk meer zwerfplaneten dan sterren in de Melkweg zijn.

De vooruitzichten voor dit onderzoeksveld zijn buitengewoon rooskleurig, aangezien de succesvol toegepaste meetmethode zal worden opgeschaald voor toekomstige missies. De lancering van de Nancy Grace Roman Space Telescope van NASA, gepland tussen eind 2026 en mei 2027, zal naar verwachting honderden van dit soort planeten aan het licht brengen. Bovendien ontwikkelt de Volksrepubliek China de missie 'Aarde 2.0', die in 2028 gelanceerd moet worden en het opsporen van zwerfplaneten via micrrolensing ook als een van haar kerntaken heeft opgenomen. Dit is een stap vooruit die de deur opent naar een completer beeld van de Galactische bevolking.