Stikstofbeschikbaarheid versnelt koolstofvastlegging bij het herstel van tropische bossen

Een baanbrekend onderzoek, gepubliceerd in januari 2026 en gebaseerd op uitgebreide gegevens van het Agua Salud-project in Panama, heeft onomstotelijk bevestigd dat een verhoogde beschikbaarheid van stikstof het proces van koolstofvastlegging in herstellende tropische bossen aanzienlijk versnelt. Dit project is een essentieel onderdeel van een honderdjarige samenwerking tussen het Smithsonian Tropical Research Institute (STRI) en de autoriteiten in Panama. De focus ligt hierbij op de transformatie van gedegradeerde landschappen naar productieve secundaire bossen en duurzame houtplantages. De regio waarin dit onderzoek plaatsvindt, is van vitaal belang omdat het zich bevindt in het hart van het stroomgebied van het Panamakanaal, een gebied dat niet alleen drinkwater levert aan twee miljoen mensen, maar ook een spilfunctie vervult in de wereldwijde handel.

De betrokken onderzoekers stelden vast dat de gerichte toevoeging van stikstof leidde tot een spectaculaire versnelling van het herstel van het bladerdak op recent verlaten landbouwgronden, met verbeteringen tot wel 95 procent. Deze versnelde groei correleert direct met een efficiëntere en snellere absorptie van atmosferische kooldioxide. Stikstof fungeert als een fundamenteel element voor de synthese van aminozuren, eiwitten en chloroplasten, waardoor het een centrale rol speelt in het fotosyntheseproces en de algehele plantgroei stimuleert. In tropische ecosystemen, waar vaak een chronisch tekort aan specifieke voedingsstoffen heerst, heeft dit effect verstrekkende gevolgen voor de nauwkeurigheid van toekomstige klimaatberekeningen.

De verzamelde gegevens van het experimentele platform Agua Salud, dat sinds 2007 negen instrumentele stroomgebieden en meer dan 150.000 geplante bomen omvat, trekken de huidige klimaatmodellen serieus in twijfel. Wetenschappers suggereren dat deze modellen het potentieel voor koolstofopname door jonge en herstellende tropische ecosystemen stelselmatig kunnen onderschatten. Terwijl algemeen bosherstel wereldwijd naar schatting tot 400 gigaton CO2 zou kunnen verwijderen tegen het jaar 2100, kan het lokaal beheren van voedingsstoffen zoals stikstof een krachtig instrument worden om deze doelstellingen sneller te bereiken.

Indien het tekort aan deze specifieke voedingsstof effectief wordt aangepakt, zou de door stikstof aangedreven groeiversnelling herstellende bosgebieden in staat kunnen stellen om gedurende een heel decennium jaarlijks ongeveer 820 miljoen ton extra CO2 op te nemen. Op basis van deze bevindingen wordt dringend geadviseerd om bestaande herbebossingsstrategieën te herzien, waarbij de nadruk moet komen te liggen op het gebruik van stikstofbindende boomsoorten. Dit markeert een belangrijke verschuiving van passief natuurherstel naar een actieve vorm van beheer van ecosysteemdiensten, wat volledig in lijn is met de methodologie van 'Smart reforestation' (slimme herbebossing) die door het STRI wordt gepromoot.

In schril contrast met bepaalde regio's, zoals de Australische tropische bossen die volgens recente studies een netto bron van koolstof zijn geworden door een toegenomen boomsterfte, toont de Panamese studie aan hoe gerichte interventies de positieve koolstofopslag juist drastisch kunnen vergroten. Het strategisch beheer van stikstof in de tropen kan daarom een cruciale factor worden in de wereldwijde inspanningen om de gevolgen van klimaatverandering te verzachten. Door deze aanpak kan een snellere terugkeer naar een toestand van netto koolstofabsorptie worden gegarandeerd, wat essentieel is voor de stabiliteit van het wereldwijde klimaat.