Angst als Schaduwzijde van Maatschappelijk Gewaardeerde Persoonlijkheidskenmerken

De psychologische wetenschap wijst op een subtiel fenomeen waarbij onderliggende angst en spanning zich manifesteren achter maatschappelijk gewaardeerde kwaliteiten, zoals buitengewone vriendelijkheid of een hoog verantwoordelijkheidsgevoel. Dit vereist een bewuste observatie om de ware emotionele staat van een individu te doorgronden, voorbij de gepolijste buitenkant. Hoewel de positieve psychologie de nadruk legt op de aanwezigheid van goed ontwikkelde positieve eigenschappen als onderdeel van mentale gezondheid, kunnen deze eigenschappen, wanneer ze overmatig worden ingezet, een masker vormen voor interne strijd.

Psycholoog Ángela Fernández, die haar inzichten deelt via onder andere het programma 'La Cafetera' op radiocable.com, heeft drie specifieke persoonlijkheidskenmerken geïdentificeerd die vaak voorkomen bij mensen die met angst kampen. Deze kenmerken, hoewel op het eerste gezicht prijzenswaardig, vragen om een nauwkeurige analyse om de onderliggende stressfactoren aan te pakken. Het is cruciaal om te verschuiven naar een erkenning van deze gedragspatronen als een integraal onderdeel van mentaal welzijnsbeheer, in plaats van enkel een louter emotionele of biologische focus.

Eén van deze patronen is de Excessieve Zelf-eis, beter bekend als perfectionisme. Dit streven naar het volmaakte, vaak geworteld in een jeugdige koppeling tussen erkenning en prestatie, transformeert natuurlijke motivatie in een dagelijkse last. Perfectionisme kan leiden tot chronische stress en, in ernstige gevallen, tot lichamelijke klachten zoals nek- en rugklachten, chronische vermoeidheid en slaapstoornissen. Experts adviseren het aanleren van flexibiliteit en het accepteren van fouten om deze destructieve interne kritiek tegen te gaan. Zoals Brené Brown in haar werk over imperfectie beschrijft, kan het streven naar perfectie een diepe persoonlijke crisis veroorzaken wanneer men zich laat leiden door angst en gêne.

Een tweede opvallend trek is Overvriendelijkheid, waarbij de behoeften van anderen excessief op de eerste plaats komen. Dit resulteert in een onvermogen om persoonlijke grenzen te stellen, wat uiteindelijk leidt tot persoonlijke overbelasting. Het consequent prioriteren van anderen kan een vorm van het vermijden van eigen behoeften zijn. Het aanleren van de vaardigheid om zonder schuldgevoel 'nee' te zeggen is essentieel om het emotionele evenwicht te bewaren. Dit staat in contrast met de kernkwaliteit 'vriendelijkheid' uit de positieve psychologie, die een onderdeel is van de deugd 'Menselijkheid', maar hier functioneert het als een mechanisme dat de eigen draagkracht overstijgt.

Ten slotte wordt Hoge Emotionele Reactiviteit, ofwel neurotisme, genoemd. Personen met een hoge mate van neurotisme ervaren negatieve gevoelens met een grotere intensiteit en reageren daardoor sterk op ogenschijnlijk kleine tegenslagen. Neurotisme, of emotionele instabiliteit, kenmerkt zich door de neiging om negatieve emoties frequent te voelen en krachtig op stress te reageren. Het cultiveren van kalmerende routines en het beoefenen van zelfcompassie zijn noodzakelijk om dit gevoelige zenuwstelsel te beheren. Het herkennen van deze patronen, waarbij men bijvoorbeeld het positieve probeert te forceren als overlevingsmechanisme, is de eerste stap naar effectieve mentale gezondheidszorg, weg van het idee dat men altijd positief moet zijn, aangezien het onderdrukken van negatieve gevoelens leidt tot onbewuste stressophoping in het lichaam.