विश्व बैंकद्वारा नेपालको वायु प्रदूषण नियन्त्रणका लागि ५.२० करोड डलर ऋण स्वीकृत

विश्व बैंकको कार्यकारी निर्देशक बोर्डले नेपालको वायु प्रदूषण नियन्त्रण र आर्थिक समृद्धि परियोजना (Nepal Clean Air and Prosperity Project) लाई समर्थन गर्न ५.२० करोड अमेरिकी डलर बराबरको सहुलियतपूर्ण ऋण स्वीकृत गरेको छ। यो वित्तीय सहयोगले देशको ऊर्जा र यातायात क्षेत्रमा नीतिगत सुधारहरू मार्फत विशेष गरी सूक्ष्म कण पदार्थ (PM2.5) को उत्सर्जन घटाउने लक्ष्य राखेको छ।

यो ऋण स्वीकृतिको मिति मार्च ११, २०२६ (फागुन २७, २०८२) रहेको छ, जसले नेपालको वातावरणीय स्वास्थ्य र आर्थिक भविष्यका लागि एक संरचनात्मक दृष्टिकोणको सङ्केत गर्दछ। यस पहलले नीति कार्यान्वयनलाई टेवा पुर्‍याउने, वायु प्रदूषण कम गर्ने र अर्थतन्त्रका स्वच्छ तथा उत्थानशील पक्षहरूलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य राखेको छ। यस बृहत् परियोजनामा अन्तर्राष्ट्रिय विकास संघ (IDA) को सहकार्य रहेको छ, जसले १५ करोड अमेरिकी डलर ऋणमा योगदान पुर्‍याएको छ। यसका अतिरिक्त, युनाइटेड किंगडम (UK) को विदेश, राष्ट्रमंडल र विकास कार्यालय (FCDO) र स्विस एजेन्सी फर डेभलपमेन्ट एन्ड कोअपरेसन (SDC) ले विश्व बैंकको रेजिलियन्ट एशिया कार्यक्रम अन्तर्गत ५० लाख अमेरिकी डलर अनुदानमार्फत आर्थिक सहयोग प्रदान गरेका छन्।

विश्व बैंकका अनुसार, वायु प्रदूषण नेपालमा मृत्यु र अशक्तताको प्रमुख जोखिम कारक बनेको छ, जसले औसत नेपालीको आयु ३.४ वर्षले घटाएको छ र वार्षिक रूपमा करिब २६,००० अकाली मृत्युमा योगदान पुर्‍याएको छ। विश्व बैंकका माल्दिभ्स, नेपाल र श्रीलंकाका लागि डिभिजन डाइरेक्टर, डेभिड सिस्लेनले यो पहलले वायु प्रदूषण घटाउनुका साथै वार्षिक सकल घरेलु उत्पादन (GDP) को ६% सम्म हुने नोक्सानी न्यूनीकरण गर्न मद्दत गर्ने निष्कर्ष निकालेका छन्।

काठमाडौं उपत्यका र तराई क्षेत्रलाई नेपालको वायु प्रदूषणको प्रमुख केन्द्र मानिएको छ, जहाँ विगत एक दशकमा खासै सुधार देखिएको छैन। यस परियोजनाको कार्यान्वयन उद्योग मन्त्रालय अन्तर्गतको उद्योग विभाग र वन तथा वातावरण मन्त्रालय अन्तर्गतको वातावरण विभागले गर्नेछन्। यस ऋणको संरचनाले औद्योगिक र व्यावसायिक क्षेत्रमा केन्द्रित छ, जसले प्रदूषणका प्रमुख स्रोतहरूलाई लक्षित गर्दछ।

विश्व बैंकका वरिष्ठ वातावरणीय अर्थशास्त्री मार्टिन हेगरले नेपालमा स्वच्छ प्रविधिको अपनाउन उच्च अग्रिम लगानी लागत, सीमित दीर्घकालीन वित्तपोषण पहुँच र उद्यमहरूमा कम प्राविधिक क्षमता जस्ता अवरोधहरू रहेको उल्लेख गरेका छन्। यस परियोजनाले यी अवरोधहरूलाई सम्बोधन गर्न स्वच्छ प्रविधि वित्तपोषण, प्रोत्साहन र प्राविधिक सहयोगको संयोजन प्रयोग गर्नेछ। यस अन्तर्गत, लगभग ४०० औद्योगिक र व्यावसायिक उद्यमहरूलाई विद्युतीय बोयलर/फर्नेस, आधुनिक बायोमास बोयलर/फर्नेस, वा उन्नत उत्सर्जन नियन्त्रण प्रविधि अपनाउन सहयोग गरिनेछ।

उदाहरणका लागि, खाद्य तथा पेय पदार्थ, कपडा, रसायन, औषधि, स्टील, आतिथ्य र अस्पताल जस्ता उद्योगहरूमा प्रयोग हुने कोइला, डिजेल, काठ र धानको भुस जस्ता जीवाश्म इन्धनमा चल्ने पुराना बोयलर र भट्टीहरूलाई प्रतिस्थापन गर्ने लक्ष्य छ। यसरी, यो ऋण केवल वातावरणीय सुधारको लागि मात्र नभई नेपाली उद्यमहरूको सञ्चालन लागत घटाउने र प्रतिस्पर्धात्मकता बढाउने रणनीतिक लगानी पनि हो।