Công cụ AI Dự báo Rủi ro Dư chấn Chỉ trong Vài Giây Sau Động Đất

Một đội ngũ các nhà nghiên cứu quốc tế, bao gồm các chuyên gia từ Đại học Edinburgh, Cơ quan Khảo sát Địa chất Anh (BGS) và Đại học Padua, đã thành công trong việc phát triển một công cụ dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm dự báo nguy cơ xảy ra các cơn dư chấn. Công nghệ đột phá này, với các kết quả được công bố vào cuối năm 2025, có khả năng đánh giá xác suất và số lượng các trận dư chấn có cường độ từ 4.0 độ Richter trở lên trong vòng 24 giờ đầu tiên sau trận động đất chính, và điều này diễn ra gần như ngay lập tức.

Hệ thống học sâu này đã được huấn luyện bằng cách sử dụng dữ liệu địa chấn chi tiết thu thập từ năm khu vực có hoạt động địa chấn cao: California, New Zealand, Ý, Nhật Bản và Hy Lạp. Kết quả phát triển cho thấy chất lượng dự báo tương đương với mô hình đã được thiết lập vững chắc là Epidemic-Type Aftershock Sequence (ETAS), vốn đang là tiêu chuẩn vận hành tại nhiều quốc gia. Bà Foteini Dervisi, trưởng nhóm nghiên cứu, nghiên cứu sinh tại Đại học Edinburgh và BGS, nhấn mạnh lợi thế cốt lõi của giải pháp AI mới này chính là tốc độ. Trong khi ETAS đòi hỏi hàng giờ hoặc thậm chí nhiều ngày để chạy hàng nghìn mô phỏng, các mô hình AI lại đưa ra kết quả chỉ trong vài giây ngắn ngủi.

Tốc độ dự báo này mang ý nghĩa sống còn tại các khu vực bị thiên tai tàn phá. Lý do là các cơn dư chấn có thể gây sụp đổ thêm các công trình đã bị hư hại và cản trở nghiêm trọng các hoạt động cứu hộ. Nhìn lại bối cảnh lịch sử, trận động đất kinh hoàng tại Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 2 năm 2023 đã minh chứng rõ ràng cho nhu cầu cấp thiết về các công cụ nhanh chóng như thế này để quản lý khủng hoảng hiệu quả hơn.

Các nhà khoa học nhận định rằng việc tích hợp các mô hình AI tiên tiến, chẳng hạn như SmaAt-UNet và Earthformer, với các danh mục địa chấn có độ chính xác cao được tạo ra bởi máy học trong thời gian gần như thực, sẽ là bước tiến tiếp theo trong lĩnh vực địa chấn học ứng dụng. Đây đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng từ phương pháp phân tích địa chấn tốn kém tài nguyên sang việc cung cấp thông tin thiết yếu gần như tức thời. Thành tựu này một phần đã nhận được sự hỗ trợ từ chương trình “Chân trời 2020” của Liên minh Châu Âu, thông qua Mạng lưới Học tập Đổi mới Marie Skłodowska-Curie.

Việc triển khai công nghệ này hứa hẹn sẽ thay đổi cách thức ứng phó thảm họa. Thay vì chờ đợi các phân tích chuyên sâu kéo dài, các cơ quan chức năng tại địa phương có thể nhanh chóng đưa ra các cảnh báo sơ tán hoặc điều phối lực lượng cứu hộ một cách chủ động hơn. Tốc độ xử lý dữ liệu siêu nhanh của AI chính là chìa khóa để cứu sống nhiều người hơn trong những giờ vàng đầu tiên sau thảm họa.