Hoa Kỳ chính thức rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vào ngày 22 tháng 1 năm 2026

Vào ngày 22 tháng 1 năm 2026, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đã chính thức hoàn tất quá trình rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đây là kết quả cuối cùng của một lộ trình pháp lý được khởi xướng bởi sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump ngay từ những ngày đầu của nhiệm kỳ thứ hai. Quyết định này đánh dấu sự chấm dứt hoàn toàn mọi nguồn tài trợ từ chính phủ Mỹ dành cho tổ chức này, đồng thời toàn bộ nhân viên và nhà thầu Mỹ đã được triệu hồi khỏi trụ sở chính tại Geneva, Thụy Sĩ, cũng như các văn phòng đại diện trên toàn thế giới. Hàng trăm chương trình hợp tác và dự án nghiên cứu chung đã bị đình chỉ hoặc hủy bỏ ngay lập tức, tạo ra một bước ngoặt lớn trong chính sách y tế đối ngoại của Washington.

Sự kiện này đánh dấu lần thứ hai trong vòng một thập kỷ Hoa Kỳ tuyên bố rời bỏ tổ chức y tế lớn nhất hành tinh. Trước đó, vào tháng 7 năm 2020, ông Trump từng thông báo chấm dứt tư cách thành viên với lý do WHO phản ứng "không thỏa đáng" trước đại dịch COVID-19 và quá phụ thuộc vào các dữ liệu từ phía Trung Quốc. Mặc dù tiến trình này đã bị Tổng thống Joe Biden tạm dừng vào năm 2021, nhưng ngay khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1 năm 2025, thông báo rút lui đã được tái kích hoạt. Ngoại trưởng Marco Rubio sau đó đã xác nhận quyết định cuối cùng này, nhấn mạnh rằng WHO đang đối mặt với những "vấn đề cấu trúc không thể cứu vãn".

Chính quyền Washington đưa ra hàng loạt cáo buộc nhắm vào WHO, cho rằng tổ chức này đã đánh mất tính độc lập, sa lầy vào sự kém hiệu quả của bộ máy quan liêu và không có khả năng thực hiện các cải cách cần thiết. Với tư cách là nhà tài trợ lớn nhất, đóng góp tới 16% ngân sách (tương đương khoảng 1,3 tỷ USD trong giai đoạn 2022–2023), Hoa Kỳ khẳng định rằng tổ chức này đã trở thành một công cụ gây ảnh hưởng địa chính trị của Bắc Kinh và không thể đối phó hiệu quả với các thách thức toàn cầu. Phía Mỹ cho rằng tổ chức này đã thất bại trong việc ứng phó với các đại dịch mới nổi hay các đợt dịch bệnh nghiêm trọng tại châu Phi. Tổng thống Trump mô tả việc rút lui là một "bước đi quan trọng hướng tới chủ quyền y tế của Hoa Kỳ".

Việc Washington rời đi đã để lại một khoảng trống tài chính khổng lồ cùng khoản nợ chưa thanh toán lên tới 260 triệu USD, bao gồm các khoản đóng góp cho giai đoạn 2024–2025. Điều này đã vấp phải những phản ứng gay gắt từ giới lãnh đạo tại Geneva. Tổng giám đốc WHO, ông Tedros Adhanom Ghebreyesus, đã đưa ra cảnh báo nghiêm trọng về những rủi ro đối với các chương trình y tế thiết yếu như:

• Các chương trình phòng chống và điều trị HIV/AIDS trên toàn cầu.
• Chiến dịch đẩy lùi bệnh sốt rét và xóa sổ bệnh bại liệt.
• Hệ thống giám sát và cảnh báo sớm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Dự kiến ngân sách của WHO sẽ bị cắt giảm khoảng một phần ba, gây ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề nhất đến các quốc gia đang phát triển. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc và Liên minh Châu Âu (EU) đã bày tỏ sự sẵn sàng trong việc tăng cường đóng góp để phần nào bù đắp thâm hụt ngân sách này.

Phản ứng từ cộng đồng quốc tế diễn ra khá trái chiều khi Nga và các đối tác chiến lược hoan nghênh động thái này như một "tín hiệu bắt buộc phải cải cách" đối với các tổ chức quốc tế. Ngược lại, các nhà phê bình tại Châu Âu và Liên Hợp Quốc bày tỏ lo ngại sâu sắc về sự phân mảnh của hệ thống quản trị y tế toàn cầu trong tương lai. Tuy nhiên, ông Trump vẫn kiên định với lập trường rằng Hoa Kỳ sẽ tập trung vào các chương trình hỗ trợ song phương trực tiếp thay vì thông qua các cấu trúc mà ông gọi là "kém hiệu quả". Vấn đề giải quyết khoản nợ tồn đọng của Mỹ dự kiến sẽ được đưa ra thảo luận chính thức tại Đại hội đồng Y tế Thế giới vào tháng 5 năm 2026.

Việc Hoa Kỳ chính thức rời khỏi WHO không chỉ là một thay đổi về mặt hành chính mà còn là một sự chuyển dịch chiến lược sâu sắc trong cách tiếp cận an ninh y tế quốc tế của nước này. Trong khi thế giới đang nỗ lực tìm kiếm sự đồng thuận sau những bài học từ đại dịch, sự vắng mặt của cường quốc số một về tài chính và khoa học y tế tại WHO chắc chắn sẽ tạo ra những thách thức chưa từng có cho sự hợp tác đa phương. Các quốc gia thành viên còn lại giờ đây phải đối mặt với áp lực tái cấu trúc tổ chức để duy trì hiệu lực hoạt động trong một kỷ nguyên địa chính trị đầy biến động và phức tạp.