Verenigde Staten trekken zich officieel terug uit de Wereldgezondheidsorganisatie op 22 januari 2026

Op 22 januari 2026 hebben de Verenigde Staten van Amerika officieel hun lidmaatschap van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beëindigd. Hiermee is het formele proces voltooid dat oorspronkelijk werd ingezet door een presidentieel decreet van Donald Trump aan het begin van zijn tweede ambtstermijn. De gevolgen van deze beslissing zijn direct en verstrekkend: alle federale financiering vanuit de VS is stopgezet en Amerikaans personeel, inclusief externe contractanten, is teruggeroepen uit het hoofdkwartier in het Zwitserse Genève en uit regionale kantoren wereldwijd. Honderden lopende programma's en samenwerkingsverbanden zijn per direct opgeschort of definitief beëindigd.

Deze stap markeert de tweede keer in een tijdsbestek van tien jaar dat Washington de organisatie de rug toekeert. De eerste aankondiging van Trump dateert van juli 2020, destijds ingegeven door felle kritiek op de volgens hem "ontoereikende" aanpak van de COVID-19-pandemie en een vermeende te grote afhankelijkheid van Chinese gegevens. Hoewel Joe Biden dit proces in 2021 bevroor, werd de procedure onmiddellijk hervat nadat Trump in januari 2025 terugkeerde in het Witte Huis. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio bevestigde het definitieve besluit en benadrukte daarbij de "onherstelbare structurele gebreken" die de organisatie zouden teisteren.

De Amerikaanse regering baseert haar besluit op beschuldigingen van een gebrek aan onafhankelijkheid, bureaucratische inefficiëntie en het onvermogen om noodzakelijke hervormingen door te voeren. Als de grootste donor droeg de VS voorheen tot wel 16% bij aan het totale budget, wat neerkwam op ongeveer 1,3 miljard dollar over de periode 2022–2023. Volgens de regering-Trump is de WHO verworden tot een instrument voor de geopolitieke invloed van Peking, waardoor zij niet langer in staat is om effectief te reageren op mondiale uitdagingen zoals nieuwe pandemieën of grootschalige epidemieën in Afrika. Trump omschreef de uittreding dan ook als een cruciale stap naar de volledige soevereiniteit van de Amerikaanse gezondheidszorg.

Het vertrek laat een aanzienlijk gat achter in zowel de operationele slagkracht als de financiën van de WHO. Washington verlaat de organisatie met een openstaande schuld van 260 miljoen dollar aan onbetaalde contributies voor de jaren 2024 en 2025, wat tot scherpe reacties leidde in Genève. Directeur-generaal Tedros Adhanom Ghebreyesus waarschuwde voor de ernstige risico's voor vitale programma's tegen hiv, malaria en polio, evenals voor het wereldwijde toezicht op infectieziekten. Nu het budget van de WHO met bijna een derde dreigt te krimpen, wat vooral ontwikkelingslanden hard zal raken, hebben China en de Europese Unie al aangegeven bereid te zijn het ontstane tekort gedeeltelijk te compenseren.

De internationale reacties op deze Amerikaanse stap zijn sterk verdeeld. Terwijl Rusland en zijn partners het besluit verwelkomden als een noodzakelijk signaal voor ingrijpende hervormingen, uiten critici in Europa en bij de Verenigde Naties hun diepe zorgen over een verdere versnippering van de mondiale gezondheidszorg. Ondanks deze internationale druk houdt Trump voet bij stuk: de Verenigde Staten zullen zich voortaan uitsluitend concentreren op bilaterale hulpverlening, waarbij de in hun ogen inefficiënte multilaterale structuren worden omzeild. De complexe kwestie van de openstaande Amerikaanse schuld zal naar verwachting een centraal agendapunt zijn tijdens de Wereldgezondheidsvergadering in mei 2026.