Biểu tình tại Iran leo thang dữ dội: Số người thiệt mạng vượt mốc 2.500 trong bối cảnh trấn áp mạnh tay

Làn sóng bất ổn quy mô lớn tại Cộng hòa Hồi giáo Iran, bắt đầu từ ngày 28 tháng 12 năm 2025, đã nhanh chóng biến chuyển thành một cuộc đối đầu trực diện và gay gắt chống lại chính quyền hiện tại. Sự phẫn nộ của người dân bùng phát từ cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng, mà biểu hiện rõ rệt nhất là sự sụt giảm giá trị thê thảm của đồng nội tệ trên thị trường quốc tế. Trước tình hình này, các cơ quan thực thi pháp luật đã phản ứng bằng cách sử dụng vũ lực mạnh tay để kiểm soát đám đông.

Theo các báo cáo mới nhất, phong trào phản kháng đã lan rộng tới khoảng 180 thành phố, chuyển dịch trọng tâm từ các yêu sách về đời sống dân sinh sang những lời kêu gọi thay đổi hoàn toàn thể chế chính trị. Để đối phó với sự leo thang này, chính quyền Tehran đã thiết lập một lệnh phong tỏa internet toàn diện bắt đầu từ ngày 8 tháng 1 và vẫn đang tiếp diễn ở nhiều khu vực, gây khó khăn lớn cho việc xác minh độc lập các dữ liệu về thương vong. Tính đến ngày 14 tháng 1 năm 2026, Cơ quan Tin tức Nhà hoạt động Nhân quyền (HRANA) xác nhận ít nhất 2.571 người đã tử vong, bao gồm 2.403 người biểu tình và 147 đại diện của các cơ cấu nhà nước. Trong khi đó, các ước tính từ giới hoạt động được CBS News trích dẫn đưa ra con số cao hơn nhiều, dao động từ 12.000 đến 20.000 người thiệt mạng.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, trong nỗ lực ổn định tình hình, đã thừa nhận sự tồn tại của các khó khăn kinh tế và thông báo triển khai các khoản trợ cấp hàng tháng nhỏ giọt, tương đương khoảng 7 USD. Tuy nhiên, ông đồng thời quy trách nhiệm về các vụ bất ổn cho các đối thủ bên ngoài, đặc biệt chỉ đích danh Mỹ và Israel. Nội bộ giới lãnh đạo Iran cũng cho thấy sự cứng rắn và chia rẽ: Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei, hiện đã 86 tuổi, kiên quyết từ chối mọi sự nhượng bộ và gọi những người biểu tình là những kẻ phá hoại. Ở phía ngược lại, nhân vật đối lập Reza Pahlavi đã lên tiếng kêu gọi quân đội đào ngũ và thúc giục tầng lớp công nhân thực hiện các cuộc đình công tổng lực để gây sức ép lên chính quyền.

Phản ứng quốc tế trước tình trạng bạo lực tại Iran đang ngày càng trở nên quyết liệt hơn. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã lên tiếng kêu gọi các bên kiềm chế và yêu cầu khôi phục ngay lập tức các phương tiện liên lạc. Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk lên án mạnh mẽ nỗ lực của chính quyền trong việc gán mác "khủng bố" cho những người tham gia biểu tình. Về phía Liên minh Châu Âu, Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã công bố kế hoạch áp đặt các lệnh trừng phạt mới nhắm vào những cá nhân chịu trách nhiệm về các cuộc đàn áp. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng bày tỏ quan điểm rằng một chế độ duy trì quyền lực dựa trên bạo lực có thể sẽ sớm đi đến hồi kết.

Bối cảnh địa chính trị xung quanh khu vực đang trở nên đặc biệt căng thẳng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ thực hiện "những hành động rất cứng rắn" nếu các vụ hành quyết tiếp tục diễn ra, đồng thời kêu gọi người biểu tình chiếm giữ các cơ quan nhà nước với tuyên bố rằng "sự giúp đỡ đang trên đường tới". Phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc đã ngay lập tức bác bỏ và coi đây là nỗ lực của Washington nhằm tạo ra cái cớ cho một cuộc can thiệp quân sự. Trong một diễn biến liên quan, vào ngày 12 tháng 1, Mỹ đã áp đặt mức thuế 25% đối với hàng hóa từ các quốc gia vẫn tiếp tục duy trì quan hệ thương mại với Iran. Chuyên gia phân tích Fatemeh Aman từ Viện Trung Đông cảnh báo rằng áp lực từ bên ngoài nếu không dẫn đến một sự thay đổi nhanh chóng có thể vô tình củng cố vị thế của tầng lớp cầm quyền, vốn chưa cho thấy dấu hiệu rạn nứt rõ rệt trong hàng ngũ tinh hoa.

Hiện tại, tình hình tại Iran vẫn ở trạng thái cực kỳ căng thẳng. Cuộc khủng hoảng được châm ngòi bởi sự sụp đổ của đồng rial, khi tỷ giá chạm mốc 994.055 đổi 1 USD trên thị trường Forex vào ngày 12 tháng 1, đã trở thành thách thức nghiêm trọng nhất đối với chế độ thần quyền kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Những hệ lụy kinh tế tiềm tàng, bao gồm cả rủi ro phong tỏa eo biển Hormuz, đang đặt ra mối đe dọa lớn đối với nền kinh tế toàn cầu và sự ổn định của giá năng lượng trên toàn thế giới.