İran'da Protestolar Şiddetleniyor: Can Kaybı 2.500'ü Aşarken Uluslararası Toplumdan Sert Tepki

28 Aralık 2025 tarihinde patlak veren kitlesel huzursuzluk, İran İslam Cumhuriyeti'nde rejime karşı devasa bir başkaldırıya dönüştü. Ulusal para biriminin değerindeki dramatik düşüşle tetiklenen ekonomik kriz, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle birleşerek sokaklardaki tansiyonu zirveye taşıdı. Başlangıçta hayat pahalılığına karşı bir tepki olarak doğan hareket, kısa sürede rejim karşıtı bir dalgaya evrildi.

Yaklaşık 180 şehre yayılan gösteriler, ekonomik taleplerin ötesine geçerek doğrudan siyasi sistemin değişimini hedefleyen bir nitelik kazandı. Tahran yönetiminin 8 Ocak'ta başlattığı ve birçok bölgede hala süren topyekûn internet kesintisi, can kayıplarına dair verilerin bağımsız kaynaklarca doğrulanmasını zorlaştırıyor. İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından 14 Ocak 2026'da paylaşılan verilere göre, 2.403 protestocu ve 147 güvenlik görevlisi dahil olmak üzere en az 2.571 kişinin hayatını kaybettiği kesinleşti. CBS News tarafından aktarılan aktivist tahminleri ise ölü sayısının 12.000 ile 20.000 arasında olabileceğine işaret ediyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, durumu kontrol altına alabilmek adına ekonomik sıkıntıları kabul ederek yaklaşık 7 dolara tekabül eden sembolik aylık ödemeler yapılacağını duyurdu. Buna rağmen olayların arkasında ABD ve İsrail gibi dış düşmanların olduğunu savunan Pezeşkiyan, sorumluluğu üzerinden atmaya çalıştı. Ülkenin siyasi elitleri arasında ise derin bir çatlak gözlemleniyor; 86 yaşındaki Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney protestocuları vandal olarak nitelendirip taviz vermeyi reddederken, muhalif figür Rıza Pehlevi orduya firar etme ve işçilere grev yapma çağrısında bulundu.

Uluslararası arenada şiddet olaylarına karşı baskılar giderek artıyor. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, taraflara itidal çağrısında bulunarak iletişim hatlarının derhal açılmasını talep etti. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, göstericilerin terörist olarak yaftalanmasını kınadı. Avrupa Birliği adına konuşan Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, baskılardan sorumlu kişilere yönelik yeni yaptırımların yolda olduğunu açıkladı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise şiddete dayanan bu rejimin varlığının yakında sona erebileceği yönündeki görüşünü dile getirdi.

Jeopolitik gerilim, ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamalarıyla yeni bir boyuta taşındı. İnfazların sürmesi halinde çok sert önlemler alacağını belirten Trump, protestoculara devlet kurumlarını ele geçirme çağrısı yaparak yardımın yolda olduğunu ilan etti. İran'ın BM misyonu bu ifadeleri Washington'un askeri müdahale için zemin hazırlama çabası olarak değerlendirdi. Bu süreçte ABD, 12 Ocak itibarıyla İran ile ticarete devam eden ülkelere yüzde 25 oranında gümrük vergisi getirdi. Ortadoğu Enstitüsü'nden analist Fatemeh Aman, dış baskıların hızlı bir devrimle sonuçlanmaması durumunda, elitler arasında henüz bir bölünme yaşanmayan mevcut rejimi paradoksal olarak güçlendirebileceği konusunda uyarıda bulundu.

İran'da durum kritik eşikte kalmaya devam ediyor. 12 Ocak'ta Forex piyasasında dolar karşısında 994.055 seviyesine gerileyen riyaldeki çöküşle tetiklenen bu süreç, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana teokratik yönetime karşı en ciddi meydan okuma olarak görülüyor. Hürmüz Boğazı'nın kapatılma riski de dahil olmak üzere olası ekonomik sonuçlar, küresel ekonomi ve enerji fiyatları üzerinde ciddi bir tehdit oluşturuyor.