Tàu thăm dò IMAP của NASA chính thức đi vào quỹ đạo L1: Bước tiến đột phá trong việc giám sát thời tiết vũ trụ

Tàu thăm dò không gian Interstellar Mapping and Acceleration Probe (IMAP) của NASA đã đạt được một cột mốc quan trọng khi tiến vào vị trí vận hành mục tiêu tại điểm Lagrange L1, nằm giữa Trái đất và Mặt trời. Sau khi được phóng lên không gian vào ngày 24 tháng 9 năm 2025 từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy, con tàu đã trải qua hành trình kéo dài ba tháng rưỡi trước khi xác nhận đi vào quỹ đạo L1 vào ngày 10 tháng 1 năm 2026. Đội ngũ điều hành bay từ Phòng Thí nghiệm Vật lý Ứng dụng thuộc Đại học Johns Hopkins (APL) tại Laurel, bang Maryland, đã chính thức ghi nhận sự hiện diện của tàu tại điểm chiến lược này, cách Trái đất khoảng một triệu dặm về phía Mặt trời.

Vị trí tại điểm L1 cho phép tàu IMAP hoạt động liên tục mà không bị cản trở bởi các tác động từ từ quyển của Trái đất, tạo điều kiện lý tưởng cho việc quan sát các hiện tượng vũ trụ. Dưới sự dẫn dắt của Giáo sư David McComas từ Đại học Princeton, IMAP là sứ mệnh thứ năm thuộc chương trình Solar Terrestrial Probes của NASA, tiếp nối các dự án quan trọng như TIMED, Hinode, STEREO và MMS. Hiện tại, tàu thăm dò đã hoàn tất các bước kiểm tra ban đầu, ghi nhận hiện tượng "ánh sáng đầu tiên" và bắt đầu thu thập dữ liệu từ hệ thống 10 thiết bị khoa học tối tân được tích hợp trên boong.

Hệ thống thiết bị của IMAP được thiết kế chuyên sâu và chia thành ba nhóm chức năng chính để thực hiện các phép đo phức tạp. Nhóm đầu tiên bao gồm các máy dò nguyên tử trung hòa năng lượng cao như IMAP-Lo, IMAP-Hi và IMAP-Ultra. Nhóm thứ hai tập trung vào việc phân tích các hạt tích điện thông qua các thiết bị SWAPI, SWE, CoDICE và HIT. Cuối cùng là nhóm thiết bị thực hiện các phép đo phối hợp bao gồm MAG, IDEX và GLOWS, giúp cung cấp một cái nhìn toàn diện về môi trường không gian xung quanh điểm L1.

Nhiệm vụ cốt lõi của IMAP là nghiên cứu cơ chế gia tốc của các hạt tích điện và sự tương tác phức tạp giữa gió mặt trời với không gian liên sao. Con tàu sẽ tập trung khám phá nhật quyển – một "bong bóng" bảo vệ khổng lồ do Mặt trời tạo ra nhằm che chắn toàn bộ hệ Mặt trời khỏi các bức xạ có hại từ thiên hà. Nhờ vị trí đắc địa tại L1, IMAP còn đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các cảnh báo sớm về bão mặt trời trước khoảng 30 phút. Khả năng này được hỗ trợ bởi hệ thống I-ALiRT (IMAP Active Link for Real-Time), cho phép truyền dữ liệu liên tục 24/7, một yếu tố sống còn để bảo vệ hạ tầng công nghệ trên Trái đất và các sứ mệnh khám phá không gian sâu.

Theo lộ trình, các hoạt động khoa học chính thức của chương trình sẽ bắt đầu vào ngày 1 tháng 2 năm 2026, tập trung vào lĩnh vực vật lý mặt trời và lập bản đồ chi tiết các ranh giới của nhật quyển. Dữ liệu thu thập từ IMAP sẽ bổ sung và phối hợp chặt chẽ với thông tin từ các tàu thăm dò khác đang hoạt động tại điểm L1 như Wind, ACE của NASA và SOHO của ESA/NASA. Khác với sứ mệnh IBEX trước đây vốn hoạt động trên quỹ đạo gần Trái đất, IMAP ở khoảng cách 1,5 triệu km mang lại khả năng quan sát trực diện và chính xác hơn đối với các dòng hạt từ Mặt trời và từ bên ngoài hệ Mặt trời.

Việc quản lý và vận hành Trung tâm Điều hành Sứ mệnh được thực hiện bởi APL, trong khi Ban Nghiên cứu Chương trình Vật lý Mặt trời tại Trung tâm Bay Vũ trụ Goddard của NASA chịu trách nhiệm quản lý tổng thể cho Ban Sứ mệnh Khoa học của cơ quan này. Sự phối hợp giữa các tổ chức nghiên cứu hàng đầu đảm bảo rằng IMAP sẽ cung cấp những dữ liệu khoa học quý giá, giúp nhân loại hiểu rõ hơn về sự tương tác giữa ngôi sao của chúng ta và không gian liên sao rộng lớn.