Tajikistan Chỉ Đạo Thành Lập Trung Tâm Văn Minh Aryan và Trung Tâm Navruz tại Dushanbe

Tổng thống Emomali Rahmon của Tajikistan đã đưa ra chỉ thị yêu cầu Chính phủ và Văn phòng Điều hành của Người đứng đầu Nhà nước khẩn trương triển khai các biện pháp nhằm thành lập Trung tâm Văn minh Aryan tại thủ đô Dushanbe. Chỉ thị này được ban hành ngay sau Thông điệp của Tổng thống vào ngày 16 tháng 12 năm 2025. Mục tiêu cốt lõi của việc thành lập trung tâm này là nhằm củng cố ý thức tự tôn dân tộc và xác định rõ vị thế lịch sử của nhân dân Tajik trong bối cảnh toàn cầu. Song song đó, Tổng thống cũng yêu cầu thành lập Trung tâm Quốc tế Navruz, cũng đặt tại Dushanbe. Cả hai cơ sở này được kỳ vọng sẽ trở thành những đầu mối văn hóa và giáo dục quan trọng, có nhiệm vụ quảng bá các giá trị lịch sử, tinh thần và văn hóa đặc trưng của khu vực.

Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Tajikistan, cùng với các cơ quan khoa học và dự án liên quan, đã nhận được nhiệm vụ xây dựng nên khái niệm nền tảng cho hai trung tâm mới này. Khái niệm này đòi hỏi phải tích hợp hài hòa giữa truyền thống quy hoạch kiến trúc từ các khu định cư cổ đại với các phong tục lịch sử về nhà nước và quản lý của người Tajik. Đề xuất cuối cùng cần được trình lên Chính phủ trong thời gian sớm nhất. Sáng kiến này tiếp nối trọng tâm trí tuệ của Tổng thống Rahmon về di sản Aryan, một chủ đề mà ông đã từng nghiên cứu sâu trong các ấn phẩm trước đây, và giờ đây đang được cụ thể hóa thành các cấu trúc thể chế vững chắc.

Các chuyên gia học thuật đánh giá cao thời điểm của sự phát triển này. Tiến sĩ Larisa Dodkhudoeva, một nhà sử học và là người đứng đầu Bộ môn Dân tộc học và Nhân chủng học Lịch sử tại Viện Lịch sử, Khảo cổ học và Dân tộc học A. Donish, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc truy tìm di sản văn hóa của người Tajik thông qua các thế giới quan, tín ngưỡng và nghi lễ cổ xưa được thể hiện trong văn hóa đương đại. Bà làm rõ rằng Trung tâm Văn minh Aryan được đề xuất, mà bà gọi là Trung tâm Konun, không dựa trên hệ tư tưởng giả khoa học. Thay vào đó, nó hướng tới việc thúc đẩy hợp tác quốc tế trong việc nghiên cứu di sản quốc gia của nền văn minh Aryan phát triển rực rỡ. Nền văn minh này được cho là có nguồn gốc từ các dân tộc Ấn-Iran cổ đại, những người được coi là tổ tiên của người Iran, Ấn Độ và Tajik hiện đại, cùng với các dân tộc Ấn-Âu khác, những người đã tạo ra những kiệt tác vĩ đại như kinh Veda và Avesta.

Giáo sư Dodkhudoeva đặt bối cảnh lịch sử này vào Thời đại Đồ Đồng, kéo dài từ cuối thiên niên kỷ thứ 3 đến đầu thiên niên kỷ thứ 1 trước Công nguyên. Đây là giai đoạn chứng kiến những bước tiến vượt bậc về luyện kim, sự trỗi dậy của các khu định cư đô thị, và sự hình thành các khái niệm tôn giáo Zoroastrian sơ khai, vốn rất quan trọng đối với quá trình hình thành dân tộc Tajik. Sự xác thực khảo cổ học cho câu chuyện lịch sử sâu sắc này được rút ra từ các địa điểm then chốt ở Tajikistan.

Khu định cư Sarazm, có niên đại từ thiên niên kỷ thứ IV-III trước Công nguyên tại Thung lũng Zeravshan, là một Di sản Thế giới được UNESCO công nhận. Địa điểm này minh chứng cho sự phát triển định cư của con người ở Trung Á. Sarazm từng đóng vai trò là một trung tâm thương mại lớn, kết nối với Cao nguyên Iran, Turkmenistan và Thung lũng Indus, đồng thời là một trung tâm sản xuất kim loại thời tiền sử quan trọng trong các thiên niên kỷ thứ 4 và thứ 3 trước Công nguyên.

Hơn nữa, khu định cư Takht-i-Sangin, nằm gần nơi hợp lưu của sông Vakhsh và sông Panj, được xem là nguồn tài liệu tiềm năng để nghiên cứu văn hóa dân tộc Tajik hiện đại. Các cuộc khai quật tại đây, bao gồm cả việc khám phá Đền thờ Oxus, diễn ra từ năm 1976 đến năm 1991, cung cấp cái nhìn sâu sắc về các thời kỳ Hy Lạp hóa và Kushan. Viện Lịch sử, Khảo cổ học và Dân tộc học A. Donish hiện đang chuẩn bị xuất bản công trình “Bí mật của Takht-i-Sangin”, dự kiến trở thành tài liệu khai mạc cho Trung tâm Văn minh Aryan mới. Sự chú trọng thể chế này vào di sản cổ đại phù hợp với tuyên bố trước đây của Tổng thống Rahmon về việc chọn năm 2006 là “Năm Văn minh Aryan”, nhằm mục đích bồi đắp ý thức dân tộc cho thế hệ trẻ.