Tacikistan'da Aryan Medeniyeti ve Nevruz Merkezlerinin Kurulması Talimatı

Tacikistan Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon, Duşanbe'de Aryan Medeniyeti Merkezi'nin kurulması yönünde Hükümet ve Devlet Başkanının İdari Ofisine talimat verdi. 16 Aralık 2025 tarihli Cumhurbaşkanlığı Mesajı'nın ardından gelen bu direktif, ulusal öz farkındalığı pekiştirmeyi ve Tacik halkının küresel bağlamdaki tarihsel konumunu belirlemeyi amaçlıyor. Eş zamanlı olarak Cumhurbaşkanı, yine Duşanbe'de bir Uluslararası Nevruz Merkezi'nin oluşturulmasını da zorunlu kıldı. Bu iki kurumun, bölgenin tarihsel, ruhani ve kültürel değerlerini yayacak kültürel ve eğitim merkezleri olarak faaliyet göstermesi planlanıyor.

Tacikistan Ulusal Bilimler Akademisi ile ilgili bilimsel ve proje kurumlarına, bu yeni merkezlerin temel konseptini oluşturma görevi verildi. Hazırlanacak konsept, antik yerleşim yerlerinin mimari ve şehir planlama geleneklerini, Tacik devletçiliğinin ve yönetiminin tarihsel adetleriyle bütünleştirmelidir. Ortaya çıkan önerinin ivedilikle Hükümete sunulması bekleniyor. Bu girişim, Cumhurbaşkanı Rahmon'un daha önce yayımlanmış eserlerinde de ele aldığı Aryan mirasına yönelik entelektüel odağını, somut kurumsal yapılar aracılığıyla hayata geçirme çabasının bir devamıdır.

Akademik çevreler, bu gelişmeyi zamanında yapılmış bir hamle olarak değerlendiriyor. A. Doniş Tarih, Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü Etnoloji ve Tarihsel Antropoloji Bölümü Başkanı tarihçi Dr. Larisa Dodkhudoeva, Tacik halkının kültürel mirasını antik dünya görüşleri, inançları ve ritüelleri üzerinden günümüz kültüründeki yansımalarıyla izlemenin önemini vurguladı. Önerilen ve kendisinin Konun Merkezi olarak adlandırdığı Aryan Medeniyeti Merkezi'nin, sözde bilimsel bir ideolojiye değil, aksine yüksek düzeyde gelişmiş Aryan medeniyetinin ulusal mirasının incelenmesinde uluslararası iş birliğini ilerletmeye dayandığını belirtti. Bu medeniyetin kökleri, modern İranlıların, Hintlilerin ve Taciklerin ataları kabul edilen antik Hint-İran halklarına dayandırılmakta olup, Vedalar ve Avesta gibi anıtsal eserlerin yaratıcıları arasında gösterilmektedirler.

Profesör Dodkhudoeva, bu tarihsel arka planı, Tunç Çağı'na, yani MÖ 3. binyılın sonundan MÖ 1. binyılın başına kadar olan döneme yerleştirdi. Bu dönem, metalürjideki ilerlemeler, kentleşmenin yükselişi ve Tacik etnojenezinde kritik öneme sahip erken Zerdüştlük dini kavramlarının doğuşuyla karakterize edilmiştir. Bu derin tarihsel anlatının arkeolojik doğrulaması, Tacikistan'daki kilit bölgelerden elde edilmektedir. Zeravşan Vadisi'nde yer alan ve MÖ IV-III. binyıla tarihlenen Sarazm yerleşimi, Orta Asya'daki insan yerleşim gelişimini gösterdiği için UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır. Sarazm, İran platosu, Türkmenistan ve İndus Vadisi ile bağlantı kuran büyük bir ticaret merkezi olarak işlev görmüş ve MÖ 4. ve 3. binyıllarda paleometal üretiminin ana merkezi olmuştur.

Ayrıca, Vahş ve Penc nehirlerinin birleştiği yere yakın konumdaki Taht-ı Sangin yerleşimi, modern Tacik etnokültürünü araştırmada potansiyel bir kaynak olarak öne çıkarılmaktadır. 1976'dan 1991'e kadar yürütülen ve Oksus Tapınağı'nı da içeren kazılar, Helenistik ve Kuşan dönemleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. A. Doniş Tarih, Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü, yeni Aryan Medeniyeti Merkezi için ilk materyal niteliğinde olması amaçlanan “Taht-ı Sangin’in Sırları” adlı yayını hazırlamaktadır. Bu kurumsal odaklanma, Cumhurbaşkanı Rahmon'un 2006 yılını genç nesiller arasında ulusal bilinci teşvik etmeyi amaçlayan “Aryan Medeniyeti Yılı” ilan etmesiyle de uyum içerisindedir.