Tadżykistan Kieruje Utworzeniem Centrów Cywilizacji Aryjskiej i Nawruz w Duszanbe

Prezydent Tadżykistanu Emomali Rahmon wydał polecenie Rządowi oraz Biuru Wykonawczemu Głowy Państwa, aby podjęły kroki niezbędne do powołania w Duszanbe Ośrodka Cywilizacji Aryjskiej. Dyrektywa ta, wydana po Przesłaniu Prezydenta z dnia 16 grudnia 2025 roku, ma na celu umocnienie narodowej samoświadomości i precyzyjne określenie historycznej pozycji narodu tadżyckiego na arenie globalnej. Równocześnie, Prezydent zarządził utworzenie Międzynarodowego Centrum Nawruz, również zlokalizowanego w stolicy. Oba te podmioty mają pełnić funkcję centrów kulturalnych i edukacyjnych, promujących historyczne, duchowe i kulturowe dziedzictwo regionu.

Narodowa Akademia Nauk Tadżykistanu, we współpracy z powiązanymi instytucjami naukowymi i projektowymi, otrzymała zadanie opracowania koncepcji programowej dla nowo powstających ośrodków. Koncepcja ta musi harmonijnie łączyć tradycje urbanistyczne i architektoniczne starożytnych osad z historycznymi uwarunkowaniami tadżyckiej państwowości i metodami zarządzania. Propozycja ta ma zostać niezwłocznie przedłożona Rządowi. Inicjatywa ta wpisuje się w intelektualne zainteresowania Prezydenta Rahmona dotyczące dziedzictwa aryjskiego, które już wcześniej eksplorował w swoich publikacjach, a teraz przekłada je na konkretne struktury instytucjonalne.

Środowiska akademickie oceniają ten rozwój jako bardzo aktualny. Doktor Larisa Dodkhudoeva, historyk i kierowniczka Zakładu Etnologii i Antropologii Historycznej w Instytucie Historii, Archeologii i Etnografii im. A. Donisza, podkreśliła wagę śledzenia dziedzictwa kulturowego Tadżyków poprzez pradawne światopoglądy, wierzenia i rytuały, które znajdują odzwierciedlenie we współczesnej kulturze. Wyjaśniła, że proponowany Ośrodek Cywilizacji Aryjskiej, który nazwała Ośrodkiem Konun, nie opiera się na pseudonaukowej ideologii, lecz na rozwijaniu międzynarodowej współpracy w badaniach nad narodowym dziedzictwem wysoko rozwiniętej cywilizacji aryjskiej. Korzenie tej cywilizacji sięgają starożytnych ludów indoirańskich, uznawanych za przodków współczesnych Irańczyków, Hindusów i Tadżyków, obok innych ludów indoeuropejskich, którym przypisuje się monumentalne dzieła, takie jak Wedy czy Awesta.

Profesor Dodkhudoeva umiejscowiła ten kontekst historyczny w epoce brązu, obejmującej okres od końca III tysiąclecia do początku I tysiąclecia przed naszą erą. Był to czas znaczących postępów w metalurgii, rozwoju osad miejskich oraz narodzin wczesnych koncepcji religijnych związanych z zaratusztrianizmem, kluczowych dla etnogenezy Tadżyków. Archeologiczne dowody potwierdzające tę głęboką narrację historyczną pochodzą z kluczowych stanowisk na terenie Tadżykistanu. Osada Sarazm, datowana na IV–III tysiąclecie p.n.e. i położona w dolinie rzeki Zerawszan, jest obiektem światowego dziedzictwa UNESCO, uznawanym za świadectwo rozwoju osadnictwa ludzkiego w Azji Środkowej. Sarazm funkcjonował jako istotny ośrodek handlowy, utrzymujący kontakty z Płaskowyżem Irańskim, Turkmenistanem i Doliną Indusu, a w IV–III tysiącleciu p.n.e. stanowił główne centrum produkcji paleometalurgicznej.

Ponadto, jako potencjalne źródło do badania współczesnej etnokultury tadżyckiej, wskazuje się osadę Takht-i-Sangin, zlokalizowaną w pobliżu zbiegu rzek Wachsz i Pandż. Wykopaliska prowadzone w tym miejscu, w tym badania Świątyni Oksusa, które trwały od 1976 do 1991 roku, dostarczają cennych informacji na temat okresów hellenistycznego i Kuszanów. Instytut Historii, Archeologii i Etnografii im. A. Donisza finalizuje obecnie publikację zatytułowaną „Tajemnice Takht-i-Sangin”, która ma stanowić materiał inauguracyjny dla nowego Ośrodka Cywilizacji Aryjskiej. Ten nacisk instytucjonalny na starożytne korzenie zbiega się z wcześniejszą deklaracją Prezydenta Rahmona, który ogłosił rok 2006 „Rokiem Cywilizacji Aryjskiej”, mającym na celu wzmocnienie świadomości narodowej wśród młodego pokolenia Tadżyków.