Hoa mõm sói tăng lượng mật hoa và đường khi phản ứng với tiếng vo ve của ong

Một nghiên cứu mới đây đã chứng minh rằng một số loài thực vật có khả năng phản ứng tích cực với các kích thích âm thanh, điều này đang làm thay đổi quan niệm truyền thống coi thực vật là những sinh vật hoàn toàn thụ động. Công trình này, được công bố vào năm 2025, do Giáo sư Francesca Barbero thuộc Đại học Turin (Ý) dẫn dắt, tập trung vào loài hoa mõm sói (*Antirrhinum*). Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng những cây này có thể gia tăng nồng độ đường trong mật hoa chỉ trong vòng vài phút sau khi chúng ghi nhận được âm thanh mô phỏng tiếng vo ve của ong.

Phản ứng thích nghi này được kích hoạt bởi sự rung động cơ học của hoa khi phát hiện ra các tần số âm thanh cụ thể. Quá trình này khởi động bằng những thay đổi nhanh chóng trong biểu hiện gen chịu trách nhiệm vận chuyển đường. Trước đây, các nghiên cứu tương tự, chẳng hạn như nghiên cứu trên hoa anh thảo chiều (*Oenothera drummondii*), đã gợi ý về vai trò của việc cảm nhận âm thanh. Tuy nhiên, nghiên cứu hiện tại cho thấy một sự tái cấu trúc sinh lý trực tiếp và nhanh chóng hơn nhiều.

Ở cấp độ phân tử, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận sự thay đổi trong biểu hiện các gen điều chỉnh quá trình tổng hợp và vận chuyển đường khi phản ứng với âm thanh từ loài ong thụ phấn (*Rhodanthidium sticticum*). Sự thay đổi này không chỉ dẫn đến việc tăng hàm lượng đường mà còn làm tăng tổng lượng mật hoa được tiết ra. Giáo sư Barbero nhận định rằng khả năng thực vật phân biệt được tín hiệu rung động âm thanh từ những loài thụ phấn hữu ích với những tín hiệu từ các loài “trộm mật” có thể là một chiến lược tiến hóa nhằm tối ưu hóa việc phân bổ tài nguyên.

Cơ chế mà thực vật tiếp nhận âm thanh vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nhưng các nhà khoa học phỏng đoán rằng có sự tham gia của các thụ thể cơ học – tức là các tế bào phản ứng với tác động cơ học như rung động. Về bản chất, hoa có thể hoạt động như những cơ quan thính giác, rung động đáp lại sóng âm, đặc biệt là trong phạm vi tần số đặc trưng của loài ong. Nhóm nghiên cứu, bao gồm các chuyên gia từ Tây Ban Nha và Úc, đã áp dụng các công nghệ ghi âm tiên tiến để thu lại những tín hiệu rung động tinh vi do ong phát ra.

Các thí nghiệm đã chỉ ra rằng phản ứng với âm thanh của loài thụ phấn là đặc trưng theo tần số, khác biệt rõ rệt so với tiếng ồn nền hoặc âm thanh từ các loài côn trùng không thụ phấn. Điều này mở ra những hướng đi tiềm năng cho ngành nông nghiệp: trong tương lai, việc mô phỏng tiếng vo ve của ong có thể trở thành một phương pháp thân thiện với môi trường để nâng cao hiệu quả thụ phấn cho cây trồng. Những phát hiện này mở rộng nhận thức của chúng ta về cách thực vật cảm nhận môi trường xung quanh, bao gồm cả các yếu tố sinh học và phi sinh học như nhiệt độ và gió.

Việc thể hiện sự điều chỉnh sinh lý nhanh chóng và có mục đích như vậy, gắn liền với thành công sinh sản, nhấn mạnh sự phức tạp của sinh thái học âm thanh ở thực vật. Các nhà khoa học đang tiếp tục phân tích xem liệu những thay đổi trong mật hoa này có chỉ thu hút những loài thụ phấn hiệu quả như *Rhodanthidium sticticum* hay không, hay chúng cũng làm gia tăng sự chú ý của những kẻ “trộm mật”. Việc xác nhận tính chọn lọc của phản ứng này sẽ củng cố thêm mô hình về sự tham gia chủ động của thực vật trong quá trình đồng tiến hóa với các loài thụ phấn.