Tái phát hiện loài Begonia larorum tại đảo Alcatrazes sau hơn một thế kỷ vắng bóng

Tại vùng duyên hải bang São Paulo, Brazil, giới khoa học vừa chính thức xác nhận sự tái xuất hiện của Begonia larorum, một loài thực vật đặc hữu quý hiếm của quần đảo Alcatrazes. Loài thu hải đường này đã hoàn toàn vắng bóng trong các tài liệu khoa học suốt hơn một trăm năm qua, kể từ lần cuối cùng được nhà động vật học người Đức Hermann Luederwaldt thu thập mẫu vật vào những năm 1920. Công cuộc tìm kiếm và phục hồi loài cây này là kết quả của một dự án kiểm kê hệ thực vật quy mô lớn trên đảo, được khởi động từ năm 2022 với sự hỗ trợ tài chính từ Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu Bang São Paulo (Fapesp).

Bước ngoặt quan trọng đã xảy ra vào tháng 2 năm 2024, trong khuôn khổ của một trong mười bốn chuyến thám hiểm thực địa được thực hiện cho đến tháng 9 cùng năm. Các nhà nghiên cứu ban đầu đã tìm thấy một cá thể duy nhất nhưng ở trạng thái vô tính (không có hoa) trong tầng tán thấp của hòn đảo. Việc xác định danh tính loài đòi hỏi quá trình đối chiếu tỉ mỉ với các mô tả lịch sử từ thế kỷ trước. Đến tháng 9 năm 2024, các chuyến khảo sát tiếp theo đã mang lại kết quả khả quan hơn khi phát hiện một quần thể nhỏ gồm 19 cá thể đang sinh trưởng, trong đó có tới 17 cây đang ở giai đoạn sinh sản. Nhóm chuyên gia, bao gồm nghiên cứu sinh tiến sĩ Gabriel Sabino và Giáo sư Fábio Pinheiro từ Đại học Campinas (Unicamp), đã ngay lập tức triển khai phương pháp nhân bản trong phòng thí nghiệm để đảm bảo công tác bảo tồn ngoại vi (ex situ).

Các nhà khoa học nhận định rằng sự tồn tại bền bỉ của Begonia larorum có được là nhờ vị trí địa lý cực kỳ biệt lập và địa hình hiểm trở của khu vực mà chúng trú ngụ. Đảo Alcatrazes từng bị Hải quân Brazil sử dụng làm mục tiêu diễn tập pháo binh cho đến năm 2016, dẫn đến nhiều vụ hỏa hoạn nghiêm trọng có sức hủy diệt lớn. Chính những biến cố này được cho là đã đẩy loài thu hải đường này vào những ngóc ngách khó tiếp cận hơn để duy trì sự sống. Nghiên cứu sâu hơn cho thấy Begonia larorum sở hữu những đặc điểm thích nghi vượt trội so với các loài họ hàng trên đất liền, bao gồm khả năng chịu hạn tốt, hệ thống rễ bám chắc chắn, tập tính mọc trên đá (rupicolous) và bề mặt lá nhẵn mịn đặc trưng.

Những phát hiện quan trọng này đã được trình bày trong một ấn phẩm khoa học trên tạp chí Oryx The International Journal of Conservation vào tháng 10 năm 2025. Dựa trên phạm vi phân bố cực kỳ hạn hẹp và số lượng cá thể ít ỏi, các chuyên gia đã đưa ra khuyến nghị phân loại loài này vào danh mục 'Cực kỳ nguy cấp' (Critically Endangered) theo tiêu chuẩn của Sách Đỏ IUCN. Hiện nay, quần đảo Alcatrazes, nằm cách đất liền khoảng 35 km, là một phần của khu vực bảo tồn do ICMBio quản lý, bao gồm Khu bảo tồn động vật hoang dã quần đảo Alcatrazes và Trạm sinh thái Tupinambás.

Việc tìm thấy lại Begonia larorum sau một thế kỷ bị lãng quên không chỉ là một thành tựu lớn về đa dạng sinh học mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn toàn bộ hệ sinh thái đặc thù đã giúp loài này tồn tại. Các nghiên cứu trong tương lai dự kiến sẽ tập trung sâu hơn vào khía cạnh di truyền học, quá trình thụ phấn và các cơ chế thích nghi sinh học của cây. Những nỗ lực này nhằm mục đích làm phong phú thêm hiểu biết về sinh thái học và quá trình tiến hóa của các loài thực vật đặc hữu trong khu vực, đồng thời xây dựng chiến lược bảo vệ bền vững cho tương lai.