Alcatrazes Adası'nda Begonia larorum'un Yeniden Keşfi: Yüzyıllık Bir Sessizliğin Ardından Gelen Müjde

Brezilya'nın São Paulo eyaleti açıklarında yer alan Alcatrazes Takımadaları, botanik dünyasında son yılların en heyecan verici keşiflerinden birine ev sahipliği yaptı. Bölgeye özgü endemik bir tür olan *Begonia larorum*, yaklaşık bir asırdır kayıp olmasının ardından bilim insanları tarafından yeniden tespit edildi. En son 1920'li yıllarda Alman zoolog Hermann Luederwaldt tarafından örneklenen ve o tarihten bu yana izine rastlanmayan bu nadir bitki, adanın floristik envanterini güncellemek amacıyla 2022 yılında başlatılan kapsamlı bir proje sayesinde gün ışığına çıkarıldı. São Paulo Araştırma Destek Vakfı (Fapesp) tarafından finanse edilen bu araştırma, kaybolduğu düşünülen türlerin doğanın en ücra köşelerinde nasıl hayatta kalabildiğini bir kez daha kanıtladı.

Keşif süreci, Şubat 2024 ile Eylül 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilen ve toplamda on dört ayrı seferi kapsayan titiz bir saha çalışmasıyla yürütüldü. İlk önemli bulgu, Şubat 2024'teki ekspedisyon sırasında adanın sık bitki örtüsü altında bulunan tek bir steril örnekle elde edildi. Bu örneğin kimliği, tarihi kayıtlar ve morfolojik betimlemelerle yapılan derinlemesine karşılaştırmalar sonucunda kesinlik kazandı. Takip eden Eylül 2024 ziyaretlerinde ise araştırmacılar, 17'si üreme aşamasında olan toplam 19 bireylik küçük bir popülasyona ulaştı. Campinas Üniversitesi'nden (Unicamp) Profesör Fabio Pinheiro ve doktora adayı Gabriel Sabino önderliğindeki ekip, türün yok olma riskine karşı laboratuvar ortamında klonlama çalışmalarına başlayarak *ex situ* koruma stratejilerini devreye soktu.

Bilim insanları, *B. larorum*'un yüzyıllık izolasyonunu ve hayatta kalma başarısını, bitkinin bulunduğu bölgenin sarp ve erişilmesi güç yapısına bağlıyor. Alcatrazes Adası, 2016 yılına kadar Brezilya Donanması tarafından topçu atış talimleri için bir hedef olarak kullanılmış ve bu dönemde meydana gelen şiddetli yangınlar ekosistemi ciddi şekilde sarsmıştı. Uzmanlar, bu yıkıcı olayların begonyayı daha korunaklı ve ulaşılması zor kayalık alanlara çekilmeye zorladığını tahmin ediyor. Yapılan incelemeler, bu türün kıtadaki akrabalarına kıyasla su kıtlığına karşı çok daha dirençli olduğunu, kayalara tutunmasını sağlayan (rupikol) sağlam kök yapılarına ve buharlaşmayı azaltan daha pürüzsüz yapraklara sahip olduğunu ortaya koydu.

Bu tarihi keşfin ayrıntıları, Ekim 2025 tarihinde uluslararası koruma biyolojisi dergisi *Oryx The International Journal of Conservation*'da yayımlanan hakemli bir makale ile bilim dünyasına sunuldu. Bitkinin son derece kısıtlı bir yaşam alanına sahip olması ve popülasyonunun kritik derecede düşük olması nedeniyle araştırmacılar, türün IUCN Kırmızı Listesi'nde "Kritik Derecede Tehlike Altında" (Critically Endangered) kategorisine alınmasını tavsiye etti. Anakara kıyısından yaklaşık 35 kilometre mesafede bulunan Alcatrazes Takımadaları, günümüzde ICMBio tarafından yönetilen Alcatrazes Yaban Hayatı Sığınağı ve Tupinambás Ekolojik İstasyonu gibi koruma alanları kapsamında sıkı bir koruma altında tutuluyor.

Yüz yıllık bir belirsizliğin ardından *Begonia larorum*'un yeniden keşfedilmesi, sadece bir bitki türünün kurtarılması değil, aynı zamanda hassas ada ekosistemlerinin korunmasının önemini vurgulayan sembolik bir başarıdır. Araştırma ekibi, gelecekteki çalışmalarını bu türün genetik çeşitliliği, tozlaşma biyolojisi ve çevresel değişimlere karşı geliştirdiği adaptasyon mekanizmaları üzerine yoğunlaştırmayı hedefliyor. Bu yeni veriler, hem begonyanın evrimsel geçmişine ışık tutacak hem de bölgedeki biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliği için kritik bir rehber niteliği taşıyacaktır.