Ponowne odkrycie Begonia larorum na wyspie Alcatrazes: Przełom po stu latach nieobecności

Na wybrzeżu stanu São Paulo w Brazylii oficjalnie potwierdzono sensacyjne znalezisko: ponowne odkrycie *Begonia larorum*, gatunku występującego wyłącznie na archipelagu Alcatrazes. Roślina ta pozostawała nieuchwytna dla nauki przez ponad wiek, a ostatnie udokumentowane dane na jej temat pochodziły z lat 20. XX wieku, kiedy to okazy zebrał niemiecki zoolog Hermann Luederwaldt. Współczesny sukces jest wynikiem systematycznych prac badawczych prowadzonych w ramach projektu aktualizacji inwentarza florystycznego wyspy, który zainicjowano w 2022 roku dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Wspierania Badań Stanu São Paulo (Fapesp).

Przełomowy moment nastąpił w lutym 2024 roku, podczas jednej z czternastu ekspedycji zorganizowanych w okresie do września 2024 roku. Naukowcy natrafili wówczas na pojedynczy, sterylny egzemplarz ukryty w gęstym podszycie wyspy, co wymagało żmudnej weryfikacji i porównania z historycznymi opisami botanicznymi. Kolejne wizyty we wrześniu 2024 roku przyniosły jeszcze lepsze wieści – odnaleziono niewielką, lecz rozmnażającą się populację liczącą 19 osobników, z których aż 17 znajdowało się w fazie reprodukcyjnej. Zespół pod kierownictwem doktoranta Gabriela Sabino oraz profesora Fabio Pinheiro z Uniwersytetu w Campinas (Unicamp) natychmiast podjął działania mające na celu laboratoryjne klonowanie rośliny, aby zapewnić jej przetrwanie w warunkach *ex situ*.

Eksperci wskazują, że przetrwanie *Begonia larorum* było możliwe dzięki skrajnej izolacji oraz niemal całkowitej niedostępności terenu, na którym roślina zdołała przetrwać. Wyspa Alcatrazes przez dekady, aż do 2016 roku, służyła brazylijskiej marynarce wojennej jako poligon do ćwiczeń artyleryjskich, co wiązało się z licznymi, niszczycielskimi pożarami. Przypuszcza się, że to właśnie te ekstremalne warunki zmusiły gatunek do wycofania się w najbardziej niedostępne zakamarki wyspy. Badania wykazały, że *B. larorum* wykształciła unikalne mechanizmy adaptacyjne, takie jak większa odporność na niedobory wody, silniejszy system korzeniowy oraz rupikolny tryb życia (wzrost na skałach), a także gładsze liście w porównaniu do gatunków kontynentalnych.

Wyniki tych wielomiesięcznych prac zostały zaprezentowane w publikacji z października 2025 roku na łamach czasopisma naukowego *Oryx The International Journal of Conservation*. Ze względu na niezwykle ograniczony zasięg występowania oraz krytycznie małą liczebność populacji, autorzy opracowania rekomendują nadanie gatunkowi statusu „krytycznie zagrożonego” (Critically Endangered) zgodnie z kryteriami Czerwonej Księgi IUCN. Warto zaznaczyć, że archipelag Alcatrazes, położony około 35 kilometrów od lądu stałego, jest obecnie objęty ścisłą ochroną w ramach struktur ICMBio, stanowiąc część Rezerwatu Przyrody Archipelagu Alcatrazes oraz Stacji Ekologicznej Tupinambás.

Ponowne pojawienie się *Begonia larorum* po stu latach zapomnienia rzuca nowe światło na znaczenie ochrony unikalnych ekosystemów wyspiarskich. To odkrycie podkreśla konieczność zachowania specyficznych warunków środowiskowych, które umożliwiły temu endemicznemu gatunkowi przetrwanie mimo licznych zagrożeń. W nadchodzących latach naukowcy planują skupić się na pogłębionych badaniach z zakresu genetyki, procesów zapylania oraz mechanizmów adaptacyjnych, co pozwoli lepiej zrozumieć ewolucyjną ścieżkę tej niezwykłej rośliny i skuteczniej planować jej dalszą ochronę.