Phát hiện DNA loài chó cổ nhất thế giới tại Thổ Nhĩ Kỳ: Sớm hơn 5.000 năm so với nhận định trước đây

Vào ngày 25 tháng 3 năm 2026, tạp chí khoa học danh tiếng Nature đã công bố những phát hiện mang tính đột phá từ hai nghiên cứu di truyền học quy mô lớn. Công trình này là kết quả hợp tác của một nhóm chuyên gia quốc tế đến từ 17 viện nghiên cứu hàng đầu, bao gồm Đại học Oxford và Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London. Những dữ liệu mới này đã thay đổi hoàn toàn hiểu biết của chúng ta về dòng thời gian lịch sử trong mối quan hệ giữa con người và loài chó.

Các bằng chứng khảo cổ và di truyền mới nhất khẳng định rằng chó đã trở thành người bạn đồng hành trung thành của con người ngay từ thời kỳ cao điểm của kỷ băng hà cuối cùng. Thay vì chỉ xuất hiện sau khi con người định cư, loài vật này đã gắn bó với các bộ lạc săn bắn hái lượm từ rất sớm, cùng nhau vượt qua những điều kiện khắc nghiệt nhất của thiên nhiên tiền sử.

Phát hiện gây chấn động nhất đến từ kết quả phân tích di truyền các mẫu vật tại hang Pınarbaşı, nằm ở miền trung Thổ Nhĩ Kỳ. Các nhà khoa học đã xác định được DNA của một cá thể chó có niên đại lên tới 15.800 năm. Con số này sớm hơn 5.000 năm so với bất kỳ dữ liệu di truyền nào từng được xác nhận trước đây, đẩy mốc thời gian thuần hóa chó lùi sâu hơn vào quá khứ.

Sự phân bố của loài chó cổ đại không chỉ giới hạn ở một khu vực đơn lẻ. Những dấu vết có niên đại khoảng 14.300 năm cũng đã được tìm thấy tại hang Gough ở Vương quốc Anh. Điều này chứng tỏ rằng ngay từ trước khi nền nông nghiệp ra đời, loài chó đã hiện diện rộng khắp trên toàn lục địa Á-Âu, đi theo con người trong các cuộc di cư vĩ đại xuyên lục địa.

Các nhà khoa học đã sử dụng phương pháp phân tích đồng vị trên xương để tìm hiểu về đời sống của chúng. Kết quả cho thấy những người thợ săn tiền sử đã chủ động chăm sóc và chia sẻ nguồn thức ăn với chó. Đáng chú ý, chế độ ăn của chúng bao gồm cả cá, cho thấy con người đã dành một phần nguồn lợi đánh bắt được để nuôi dưỡng những người bạn bốn chân của mình.

Một khía cạnh văn hóa đặc biệt cũng được hé lộ thông qua các nghi thức mai táng tại Thổ Nhĩ Kỳ. Các nhà khảo cổ tìm thấy những chú chó con được chôn cất một cách trang trọng bên cạnh hoặc ngay phía trên mộ của con người. Điều này minh chứng cho vị thế đặc biệt của loài chó trong đời sống tinh thần, không chỉ là vật nuôi mà còn là thành viên có vị trí quan trọng trong cấu trúc xã hội cổ đại.

Trước khi có khám phá tại Pınarbaşı, mẫu DNA chó cổ nhất được biết đến chỉ có niên đại khoảng 10.900 năm. Phát hiện mới này buộc các nhà khoa học phải xem xét lại toàn bộ quá trình tiến hóa, cho thấy sự phân tách giữa loài sói và loài chó đã diễn ra sớm hơn nhiều so với các giả thuyết cũ. Đây là một bước tiến lớn trong việc giải mã nguồn gốc của loài vật gần gũi nhất với chúng ta.

Về mặt di truyền, "chú chó đầu tiên" tại Thổ Nhĩ Kỳ có mối liên hệ mật thiết với các giống chó hiện đại ở châu Âu và Trung Đông như giống Boxer hay Saluki. Điều thú vị là chúng có ít điểm chung về mặt di truyền với các giống chó vùng Bắc Cực như Husky. Điều này cho thấy các dòng giống chính của loài chó đã bắt đầu hình thành và ổn định ngay từ thời kỳ đồ đá cũ.

Tiến sĩ Lucky Skarsbrook, đồng tác giả của nghiên cứu, nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn với Nature rằng giá trị của loài chó đối với con người thời bấy giờ là vô cùng lớn lao. Ông khẳng định rằng việc con người mang theo chó vượt qua hàng ngàn cây số cho thấy chúng không chỉ đơn thuần là những con vật lảng vảng quanh trại để tìm thức ăn thừa, mà thực sự là một phần không thể thiếu của cộng đồng nhân loại.